คณะนักวิจัยศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG Move) นำโดยอาจารย์ ดร.ณัฐวิคม พันธุวงศ์ภักดี รองผู้อำนวยการศูนย์ฯ ได้เผยแพร่บทความวิจัย “จากกระแสสู่การเปลี่ยนผ่าน: ทำความเข้าใจแรงผลักดัน ของมหาวิทยาลัยไทยสู่ความยั่งยืน” ในวารสารพัฒนศาสตร์ วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ วิเคราะห์เจาะลึกแรงผลักดันสถาบันอุดมศึกษาไทยบนเส้นทาง SDGs ระหว่างปี 2563-2568
ในปัจจุบัน มหาวิทยาลัยทั่วประเทศไทยตื่นตัวกับการนำเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) มาเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์สถาบัน แต่คำถามสำคัญที่เกิดขึ้นคือ “แรงขับเคลื่อนที่แท้จริงคืออะไร?” งานวิจัยชิ้นนี้ได้สำรวจเบื้องลึกของการเปลี่ยนแปลงในรั้วมหาวิทยาลัย เพื่อหาคำตอบว่าการขับเคลื่อนนี้เป็นเพียงกระแสชั่วคราวหรือเป็นการเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนอย่างแท้จริง
สรุปประเด็นสำคัญจากการศึกษา
งานวิจัยฉบับนี้ใช้การศึกษาเชิงคุณภาพและการสำรวจเชิงลึก เพื่อถอดรหัสว่ามหาวิทยาลัยไทยขับเคลื่อน SDGs ไปเพื่ออะไร และมีอุปสรรคสำคัญอย่างไร โดยมีข้อค้นพบที่น่าสนใจ ดังนี้
- มหาวิทยาลัยส่วนใหญ่สามารถบรรจุ SDGs เข้าไปในแผนยุทธศาสตร์ ทั้งด้านการเรียนการสอนและการวิจัยได้เป็นอย่างดี แต่การปฏิบัติจริงมักอยู่ในรูปแบบโครงการเฉพาะกิจ (Project-based) ที่ขาดความต่อเนื่อง
- ปัจจัยหลักที่ทำให้มหาวิทยาลัยตื่นตัว คือ การจัดอันดับมหาวิทยาลัยโลก (University Rankings) และความคาดหวังจากภาคธุรกิจที่เน้นมาตรฐาน ESG รวมถึงการแข่งขันระหว่างสถาบัน มากกว่าการเกิดจากเจตจำนงในการปรับเปลี่ยนโครงสร้างภายในเพื่อความยั่งยืนเอง
- เริ่มเห็นพัฒนาการของบางสถาบันที่พยายามเชื่อมโยงการทำงานร่วมกับเครือข่ายภายนอก ทั้งภาครัฐ เอกชน และภาคประชาชนในพื้นที่ ซึ่งเป็นทิศทางสำคัญของการเปลี่ยนผ่านไปสู่การเป็นสถาบันที่สร้างคุณค่าให้แก่สังคม
ข้อเสนอแนะเพื่อการเปลี่ยนผ่านที่แท้จริง
เพื่อให้การขับเคลื่อน SDGs ในภาคอุดมศึกษาไทยก้าวไปสู่วิถีปฏิบัติอย่างมีความหมาย คณะผู้วิจัยได้เสนอแนะแนวทางสำคัญไว้ ดังนี้
- ปรับกลไกภายในให้ยืดหยุ่น ลดขั้นตอนระเบียบราชการที่ไม่มีความคล่องตัวเพื่อให้เอื้อต่อการทำงานข้ามศาสตร์
- ส่งเสริมอิสระทางวิชาการ สนับสนุนให้นักวิจัยและบุคลากรสามารถตั้งโจทย์ที่ตอบโจทย์ความยั่งยืนของพื้นที่ได้อย่างแท้จริง
- สร้างความร่วมมือที่ยั่งยืน เปลี่ยนจากความสัมพันธ์เชิงโครงการ เป็นการสร้างนิเวศแห่งการเรียนรู้ร่วมกับชุมชนและภาคส่วนต่างๆ อย่างต่อเนื่อง
อ่านบทความวิจัยฉบับเต็มได้ที่นี่
