เครือข่าย Thailand Circular Economy เปิดตัวร่างพระราชบัญญัติเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ฉบับประชาชน เมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569 ในเวทีเสวนา “Circular Revolution: Claiming Our Right to Reduce and Right to Repair” พร้อมประกาศผลักดัน “การผลักดันร่างพระราชบัญญัติเศรษฐกิจหมุนเวียน พ.ศ. .. ฉบับประชาชน” มุ่งเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตและการบริโภคในประเทศไทย ท่ามกลางวิกฤตการขาดแคลนเม็ดพลาสติกจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ส่งผลให้ช่องแคบฮอร์มุซปิดลง ซึ่งไม่เพียงกระทบต่อภาคการผลิตในประเทศ แต่ยังตอกย้ำความเปราะบางของเศรษฐกิจไทยที่ยังพึ่งพาวัตถุดิบปิโตรเคมีจากต่างประเทศอย่างมีนัยสำคัญ พร้อมสะท้อนข้อจำกัดของระบบเศรษฐกิจเชิงเส้นที่ยึดโมเดล “ผลิต-ใช้-ทิ้ง” และพึ่งพาทรัพยากรฟอสซิลเป็นหลัก
ปัจจุบัน ประเทศไทยมีขยะมูลฝอยกว่า 27 ล้านตันต่อปี ครอบคลุมทั้งขยะอาหาร พลาสติก อิเล็กทรอนิกส์ แบตเตอรี่ ยางรถยนต์ ขยะก่อสร้าง และแผงโซลาร์เซลล์ที่กำลังจะกลายเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์คลื่นลูกใหม่ในอนาคตอันใกล้ ทว่าระบบจัดการขยะยังคงเดินตามแนวทางเศรษฐกิจเชิงเส้น (linear economy) ที่เน้นกำจัดปลายทางเป็นหลัก ภาระดังกล่าวตกอยู่กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งต้องใช้งบประมาณกว่า 20,000 ล้านบาทต่อปีเพื่อเก็บขนและกำจัดขยะ ขณะที่สถานฝังกลบกว่าร้อยละ 94 ยังไม่ได้มาตรฐาน ก่อให้เกิดความเสียหายด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพคิดเป็นมูลค่ากว่า 387,000 ล้านบาท และต้องการงบฟื้นฟูอีกกว่า 114,000 ล้านบาท แต่กองทุนสิ่งแวดล้อมปัจจุบันมีเงินเหลืออยู่เพียง 873 ล้านบาทเท่านั้น
นอกจากนี้ ยังมีปัญหามลพิษจากเตาเผาขยะขนาดเล็ก โรงไฟฟ้าขยะ และการรั่วไหลของพลาสติกสู่ทะเล ซึ่งนำไปสู่ปัญหาไมโครพลาสติกและสารเคมีตกค้างในห่วงโซ่อาหารของมนุษย์ ด้วยเหตุเหล่านั้น เครือข่ายฯ มองว่าวิกฤตครั้งนี้คือโอกาส ไทยต้องลดการพึ่งพาน้ำมันนำเข้าและพลาสติกที่ใช้อย่างฟุ่มเฟือย พร้อมหันมาใช้วัสดุทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยมีร่าง พ.ร.บ. เศรษฐกิจหมุนเวียนฉบับประชาชนเป็นเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างให้เกิดขึ้นจริง ดังนัน เครือข่ายเศรษฐกิจหมุนเวียนซึ่งประกอบด้วย 25 องค์กรจากภาควิชาการ ภาคประชาสังคม ภาคธุรกิจเพื่อสังคมและองค์กรสื่อด้านสิ่งแวดล้อม ได้ร่วมกันจัดทำและผลักดัน “ร่างพระราชบัญญัติเศรษฐกิจหมุนเวียนพ.ศ…. (ฉบับประชาชน)” ให้เป็นกฎหมายกลางที่กำหนดทิศทางการเปลี่ยนผ่านทั้งระบบ ร่างกฎหมายฉบับนี้มีเป้าหมายสำคัญในการ
แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนข้างต้นมีข้อเสนอสำคัญ ได้แก่ มุ่งปรับเปลี่ยนตั้งแต่ต้นทางของระบบการผลิต โดยเน้นการออกแบบบรรจุภัณฑ์ให้สามารถนำกลับมาใช้ซ้ำและรีไซเคิลได้จริง เพิ่มสัดส่วนการใช้วัสดุรีไซเคิลในสินค้า ตลอดจนพัฒนาระบบเติม (refill) และการใช้ซ้ำเพื่อลดการพึ่งพาบรรจุภัณฑ์แบบใช้ครั้งเดียว พร้อมทั้งผลักดันหลักการความรับผิดชอบของผู้ผลิตต่อผลิตภัณฑ์ตลอดวงจรชีวิต (Extended Producer Responsibility: EPR) ขณะเดียวกัน ยังให้ความสำคัญกับ “สิทธิในการลด” (right to reduce) และ “สิทธิในการซ่อม” (right to repair) เพื่อเสริมอำนาจให้ผู้บริโภคสามารถลดการใช้ทรัพยากร และยืดอายุการใช้งานสินค้า อันเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนสู่ระบบเศรษฐกิจที่ยั่งยืนมากขึ้น
สุดท้ายนี้ เครือข่ายเศรษฐกิจหมุนเวียนย้ำว่าการมีกฎหมายแม่บทด้านเศรษฐกิจหมุนเวียนจะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของประเทศ ทั้งในการยกระดับโครงสร้างเศรษฐกิจ สร้างโอกาสใหม่ ลดมลพิษ และเสริมความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว พร้อมตั้งเป้ารวบรวมรายชื่อประชาชนไม่น้อยกว่า 10,000 รายชื่อ เพื่อผลักดันร่างกฎหมายฉบับประชาชนเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภาภายในสิ้นปีนี้ จึงเชิญชวนทุกภาคส่วนของสังคมไทยร่วมสนับสนุนการปฏิรูปครั้งสำคัญ เพื่อเปลี่ยนผ่านจากระบบเศรษฐกิจแบบใช้แล้วทิ้ง ไปสู่ระบบที่ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า เป็นธรรม และยั่งยืน โดยย้ำว่า “เศรษฐกิจหมุนเวียนไม่ใช่เพียงนโยบายสิ่งแวดล้อม แต่คือโครงสร้างเศรษฐกิจใหม่ของประเทศ”
ท่ามกลางความเสี่ยงจากความผันผวนของห่วงโซ่อุปทานโลก การผลักดันกฎหมายดังกล่าวจึงไม่เพียงช่วยลดขยะพลาสติก แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความมั่นคงทางทรัพยากร และเพิ่มศักยภาพการปรับตัวของเศรษฐกิจไทยในอนาคต
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– จากขยะสู่โอกาส – การผลักดันร่างกฎหมาย ‘เศรษฐกิจหมุนเวียน’ บนหลักความรับผิดชอบของผู้ผลิต สนทนากับ ดร.สุจิตรา วาสนาดำรงดี
– รายงาน Circularity Gap 2025 เผยอัตรา ‘เศรษฐกิจหมุนเวียน’ ลดเหลือ 6.9% แนะภาครัฐ-เอกชนปรับทิศทางสู่การใช้ทรัพยากรที่ยั่งยืน
– World Bank เผยปัจจัยเสี่ยงเศรษฐกิจไทย ยังน่าห่วงเผชิญภาวะหยุดชะงัก – พร้อมชี้เศรษฐกิจหมุนเวียนคือหนึ่งในทางออก
– เวียดนามชูยุทธศาสตร์ชาติ Decision 450 หวังปกป้องสิ่งแวดล้อม-สร้างเศรษฐกิจหมุนเวียน ภายในปี 2573
– เลขาธิการบริหาร UNECE เสนอว่า เศรษฐกิจหมุนเวียน ไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่คือความจำเป็นเร่งด่วนเพื่อโลก
– มาเลเซียมุ่งผันตัวจากแหล่งทิ้งขยะของประเทศพัฒนาแล้ว เป็นผู้นำประเทศกำลังพัฒนาด้าน ‘ขยะเป็นศูนย์’ ด้วยหลักความรับผิดชอบที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต (EPR)
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG9 โครงสร้างพื้นฐาน นวัตกรรม และอุตสาหกรรม
– (9.4) ยกระดับโครงสร้างพื้นฐานและปรับปรุงอุตสาหกรรมเพื่อให้เกิดความยั่งยืน โดยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรและการใช้เทคโนโลยีและกระบวนการทางอุตสาหกรรมที่สะอาดและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยทุกประเทศดำเนินการตามขีดความสามารถของแต่ละประเทศ ภายในปี 2573
– (9.b) สนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยี การวิจัย และนวัตกรรมภายในประเทศในประเทศกำลังพัฒนา รวมถึงการทำให้เกิดความมั่นใจว่ามีนโยบายสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการนำไปสู่ความหลากหลายของอุตสาหกรรมและการเพิ่มมูลค่าของสินค้า
#SDG11 เมืองและชุมชนที่ยั่งยืน
– (11.6) ลดผลกระทบทางลบต่อสิ่งแวดล้อมต่อหัวประชากรในเขตเมือง รวมถึงการให้ความสนใจเป็นพิเศษต่อการจัดการคุณภาพอากาศ การจัดการของเสียของเทศบาล และการจัดการของเสียอื่น ๆ ภายในปี 2573
#SDG12 การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน
– (12.2) บรรลุการจัดการที่ยั่งยืนและการใช้ทรัพยากรทางธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ ภายในปี 2573
– (12.4) บรรลุการจัดการสารเคมีและของเสียทุกชนิดตลอดวงจรชีวิตของสิ่งเหล่านั้นด้วยวิธีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ตามกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศที่ตกลงกันแล้ว และลดการปลดปล่อยสิ่งเหล่านั้นออกสู่อากาศ น้ำ และดินอย่างมีนัยสำคัญ เพื่อจะลดผลกระทบทางลบต่อสุขภาพของมนุษย์และสิ่งแวดล้อมให้มากที่สุดภายในปี 2563
– (12.5) ภายในปี 2573 จะต้องลดการเกิดของเสียโดยให้มีการป้องกัน การลดการแปรรูป เพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ และการนำกลับมาใช้ซ้ำ
– (12.6) สนับสนุนให้บริษัท โดยเฉพาะบริษัทข้ามชาติและบริษัทขนาดใหญ่ รับแนวปฏิบัติที่ยั่งยืนไปใช้ และผนวกข้อมูลด้านความยั่งยืนลงวงจรการรายงานของบริษัทเหล่านั้น
#SDG17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
– (17.17) สนับสนุนและส่งเสริมหุ้นส่วนความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาครัฐ-ภาคเอกชน และประชาสังคม สร้างบนประสบการณ์และกลยุทธ์ด้านทรัพยากรของหุ้นส่วน
แหล่งที่มา :
– วิกฤตเม็ดพลาสติกสะท้อนความเปราะบางโครงสร้างเศรษฐกิจไทยเครือข่าย Thailand Circular Economy เปิดตัว ดัน พ.ร.บ.เศรษฐกิจหมุนเวียน ฉบับประชาชน (Greenpeace Thailand)
– แถลงการณ์เครือข่ายเศรษฐกิจหมุนเวียนเรื่อง การผลักดันร่างพระราชบัญญัติเศรษฐกิจหมุนเวียน พ.ศ. … ฉบับประชาชน (Thailand Circular Economy เครือข่ายเศรษฐกิจหมุนเวียน)
