โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Environment Programme: UNEP) และศูนย์ภูมิอากาศโคเปนเฮเกนแห่ง UNEP (UNEP-CCC) เผยแพร่รายงาน Loss and Damage Beyond Economics: Exploring Health as a Non-economic Loss in National Climate Planning ซึ่งวิเคราะห์การให้ความสำคัญกับความสูญเสียและความเสียหายด้านสุขภาพจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในกรอบนโยบายระดับชาติของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก
รายงานข้างต้นสำรวจเอกสารนโยบายภูมิอากาศระดับชาติ 3 ฉบับ ได้แก่ การมีส่วนร่วมที่ประเทศกำหนด (Nationally Determined Contributions: NDCs) แผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ (Thailand’s National Adaptation Plan : NAP) และแผนปฏิบัติการด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้านสาธารณสุขแห่งชาติ (Health National Adaptation Plans: HNAPs) เพื่อสำรวจว่าเอกสารเหล่านี้ครอบคลุมผลกระทบต่อสุขภาพกาย สุขภาพจิต ตลอดจนระบบและบริการสุขภาพ รวมถึงประเด็นที่เกี่ยวข้อง เช่น สุขภาพของประชากรในเขตเมือง ความเปราะบาง และการโยกย้ายถิ่นฐานที่เกี่ยวเนื่องกับสภาพภูมิอากาศ
แม้เอกสารนโยบายเหล่านี้ โดยเฉพาะแผนการปรับตัวแห่งชาติ (NAPs) จะกล่าวถึงผลกระทบต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิตเพิ่มขึ้น ทว่าหลายประเทศยังไม่ตระหนักถึงความสูญเสียด้านสุขภาพและความเสียหายด้านสุขภาพ และนำไปสู่การเปลี่ยนผ่านให้เป็นมาตรการหรือแผนดำเนินงานได้ เพื่อลดช่องว่างดังกล่าว จึงเสนอให้มีการบูรณาการมิติสุขภาพเข้ากับนโยบายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมกำหนดบทบาทและแนวทางการทำงานร่วมกันระหว่างภาคส่วนให้ชัดเจน ตลอดจนให้ความสำคัญกับสุขภาพจิต การตั้งรับปรับตัวของระบบสุขภาพในระยะยาว และการประเมินความเปราะบางที่เชื่อมโยงกับการนำไปปฏิบัติจริง
รายงานเสนอ 3 แนวทางยกระดับมิติสุขภาพในนโยบายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ได้แก่
- การผนวกประเด็นสุขภาพเข้ากับนโยบายภูมิอากาศระดับชาติอย่างเป็นระบบมากขึ้น รวมถึงการมีส่วนร่วมที่ประเทศกำหนดกับแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ โดยต้องขยับจากการกล่าวถึงอย่างกว้าง ๆ ไปสู่การกำหนดแนวทางตอบสนองเชิงนโยบายอย่างชัดเจน
- การพัฒนาฐานข้อมูล ตัวชี้วัด และแนวทางการประเมิน เพื่อให้สามารถติดตามความสูญเสียที่ไม่ใช่ตัวเงิน (non-economic losses) ได้ดีขึ้น เช่น ผลกระทบต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต การโยกย้ายถิ่นฐาน และความเป็นอยู่ที่ดี
- การเสริมกลไกทางการเงินและการวางแผนปฏิบัติการ เพื่อลดช่องว่างระหว่างการรับรู้ความเสี่ยงด้านสุขภาพ รวมถึงการขาดมาตรการปฏิบัติและกลไกทางการเงินรองรับ
นอกจากนี้ รายงานยังระบุว่าพื้นที่เมืองกำลังกลายเป็น “จุดความร้อน” (Hotspot) ของความสูญเสียด้านสุขภาพจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะความเครียดจากความร้อน การหยุดชะงักของโครงสร้างพื้นฐาน และแรงกดดันต่อระบบน้ำ สุขาภิบาล และสุขอนามัย (Water, Sanitation and Hygiene: WASH) อย่างไรก็ตาม การประเมินความเสี่ยงระดับชาติส่วนใหญ่ยังให้ความสำคัญกับเหตุการณ์สภาพอากาศรุนแรง ขณะที่ภัยซึ่งเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป (slow-onset events) รวมถึงผลกระทบต่อสุขภาพที่เกิดผ่านปัจจัยอื่น เช่น น้ำ อาหาร ที่อยู่อาศัย และการย้ายถิ่น ยังไม่ได้รับการพิจารณาอย่างเหมาะสม แม้ส่งผลต่อสุขภาพของประชาชนในระยะยาว
ดังนั้นข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนว่าการยอมรับว่าสุขภาพเป็นความสูญเสียสำคัญจากวิกฤตภูมิอากาศเป็นเพียงจุดเริ่มต้น การรับมืออย่างมีประสิทธิผลยังจำเป็นต้องมีข้อมูลและตัวชี้วัดที่ครอบคลุม งบประมาณและหน่วยงานรับผิดชอบที่ชัดเจน ตลอดจนระบบติดตามผลที่เชื่อมโยงนโยบายไปสู่การปฏิบัติจริง โดยเฉพาะในพื้นที่เมืองและกลุ่มประชากรที่มีความเปราะบางสูง
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– รายงาน IPCC ฉบับใหม่เผยข้อมูลผลกระทบและความเสี่ยงจาก Climate Change ต่อปัญหาสุขภาพปัจจุบัน
– SDG Insights | โลกรวนป่วนโรค: สำรวจความเชื่อมโยงระหว่างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) กับโรคระบาด
– SDG Updates | หายนะจาก ‘สภาพอากาศร้อนจัด’ ผลกระทบวิกฤตสภาพภูมิอากาศที่คร่าชีวิตคนทั่วโลก
– SDG Insights | ท่ามกลางวิกฤติสภาพภูมิอากาศ ระบบสุขภาพไทยต้องรับมือกับอะไรบ้าง?
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี
– (3.4) ลดการตายก่อนวัยอันควรจากโรคไม่ติดต่อให้ลดลงหนึ่งในสาม ผ่านทางการป้องกันและการรักษาโรค และสนับสนุนสุขภาพจิตและความเป็นอยู่ที่ดี ภายในปี พ.ศ. 2573
– (3.d) เสริมขีดความสามารถของทุกประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศกำลังพัฒนา ในด้านการแจ้งเตือนล่วงหน้า การลดความเสี่ยง และการบริหารจัดการความเสี่ยงด้านสุขภาพทั้งในระดับประเทศและระดับโลก
#SDG6 น้ำสะอาดและการสุขาภิบาล
– (6.1) บรรลุเป้าหมายการให้ทุกคนเข้าถึงน้ำดื่มที่ปลอดภัยและมีราคาที่สามารถซื้อหาได้ ภายในปี พ.ศ. 2573
– (6.2) บรรลุเป้าหมายการให้ทุกคนเข้าถึงการสุขาภิบาลและสุขอนามัยที่เพียงพอและเป็นธรรม และยุติการขับถ่ายในที่โล่ง ภายในปี พ.ศ. 2573 โดยให้ความสนใจเป็นพิเศษต่อความต้องการของผู้หญิง เด็กหญิง และผู้ที่อยู่ในสถานการณ์เปราะบาง
#SDG11 เมืองและชุมชนที่ยั่งยืน
– (11.5) ลดจำนวนผู้เสียชีวิตและผู้ได้รับผลกระทบ ตลอดจนลดความสูญเสียทางเศรษฐกิจที่เกิดจากภัยพิบัติ โดยให้ความสำคัญกับการคุ้มครองคนยากจนและผู้ที่อยู่ในสถานการณ์เปราะบาง ภายในปี พ.ศ. 2573
– (11.b) เพิ่มจำนวนเมืองและถิ่นฐานของมนุษย์ที่นำนโยบายและแผนแบบบูรณาการไปปฏิบัติ เพื่อส่งเสริมการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความสามารถในการรับมือกับภัยพิบัติ และการบริหารจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติแบบองค์รวม
#SDG13 การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
– (13.1) เสริมภูมิต้านทานและขีดความสามารถในการปรับตัวต่ออันตรายและภัยพิบัติทางธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับภูมิอากาศในทุกประเทศ
– (13.2) บูรณาการมาตรการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเข้าไว้ในนโยบาย ยุทธศาสตร์ และการวางแผนระดับชาติ
แหล่งที่มา: UNEP Report Assesses Health-related Loss and Damage in Policy Documents (IISD)
