Systemic Change หรือ การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ คือหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ซึ่งมุ่งเน้นการจัดการที่ต้นตอของปัญหามากกว่าการแก้ไขเพียงอาการที่ปรากฏภายนอก แนวคิดนี้ตั้งอยู่บนความเชื่อที่ว่าวิกฤตการณ์ต่างๆ ทั้งความเหลื่อมล้ำทางสังคมและปัญหาสิ่งแวดล้อมล้วนมีรากเหง้ามาจากโครงสร้างและกติกาที่ไม่สมดุล การแก้ไขที่ยั่งยืนจึงจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนองค์ประกอบพื้นฐานที่กำหนดรูปแบบของระบบนั้น ทั้งในด้านนโยบาย กฎระเบียบ บรรทัดฐานทางสังคม และที่สำคัญที่สุดคือ “กรอบความคิด” ของผู้คน
คุณลักษณะเด่นของการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบคือความเป็นองค์รวมที่เชื่อมโยงกันในหลายมิติ การปรับเปลี่ยนจุดใดจุดหนึ่งย่อมส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังส่วนอื่นๆ กระบวนการนี้จึงมีความซับซ้อน ไม่เป็นเส้นตรง และต้องใช้ระยะเวลาขับเคลื่อนยาวนานกว่าโครงการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าทั่วไป เป้าหมายสูงสุดคือการทำให้ความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นกลายเป็นแบบแผนทางการ (Institutionalized) ที่ดำรงอยู่ได้ด้วยตัวเองอย่างต่อเนื่อง แม้จะไม่มีการสนับสนุนจากภายนอกในระยะยาวก็ตาม
การขับเคลื่อนเชิงระบบให้ประสบความสำเร็จต้องอาศัยหลักการสำคัญหลายประการ เริ่มจากการมีวิสัยทัศน์ระยะยาวร่วมกันของทุกภาคส่วน การสร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของโดยคนในระบบ (Local Ownership) เพื่อให้เกิดแรงจูงใจในการเปลี่ยนแปลงจากภายใน และการบริหารจัดการเชิงปรับตัว (Adaptive Management) ที่พร้อมเรียนรู้และยืดหยุ่นตามสถานการณ์ที่ผันแปรไป โดยเฉพาะในช่วงโค้งสุดท้ายก่อนปีค.ศ. 2030 ที่ความก้าวหน้าของโลกยังตามหลังเป้าหมายอยู่ไกล ดังนั้นการขับเคลื่อนจึงต้องมุ่งเน้นการพัฒนาแก้ไขเชิงโครงสร้างเพื่อป้องกันการวนซ้ำกลับมาของปัญหาเดิมๆ
การขับเคลื่อนในช่วงเวลาที่เหลืออยู่จึงต้องพุ่งเป้าไปที่การเปลี่ยนกติกาทางเศรษฐกิจและสังคมที่เคยสร้างปัญหาให้กลายเป็นโอกาสใหม่ การปฏิรูปในระดับฐานรากอย่างเช่นการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบนี้จะช่วยให้ความก้าวหน้าทางการพัฒนาคงอยู่ต่อไปได้อย่างถาวร และเปลี่ยนผ่านโลกไปสู่วิถีใหม่ที่สมดุลและเป็นธรรมกว่าที่เคยเป็นมาในอดีต
ชุดซีรีส์ 15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs – โลกกำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเวลาสำคัญของการขับเคลื่อนวาระการพัฒนาปี ค.ศ. 2030 โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการผ่านพ้นวาระครบรอบ 10 ปีของการประกาศเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในปี ค.ศ. 2025 ที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นหมุดหมายในการทบทวนความก้าวหน้าและวิเคราะห์อุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อน ทั้งความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะฉุกเฉินด้านสภาพภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำที่ยังคงเป็นโจทย์ท้าทายสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายในระดับสากล สถานการณ์ปัจจุบันสะท้อนให้เห็นความจำเป็นเร่งด่วนที่ทุกภาคส่วนต้องยกระดับการดำเนินงานให้เข้มข้นยิ่งขึ้นเพื่อให้บรรลุผลสัมฤทธิ์ภายในกรอบเวลาที่เหลืออยู่
การนำวาระการพัฒนาปี 2030 กลับเข้าร่องเข้ารอยเส้นทางที่เหมาะสม จำเป็นต้องมีการปฏิรูปเชิงระบบและการบูรณาการความร่วมมืออย่างจริงจังในทุกระดับ ตั้งแต่การกำหนดนโยบายระดับมหภาคไปจนถึงการปรับเปลี่ยนในระดับปัจเจกบุคคล คอลัมน์ “15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs” นี้จึงเกิดขึ้นเพื่อรวบรวมแนวคิดสำคัญ นิยามใหม่ ๆ และหลักการเชิงยุทธศาสตร์ที่มุ่งสร้างความสามารถในฟื้นฟูและแก้ปัญหา ยกระดับความเป็นธรรม และสร้างการพัฒนาที่ครอบคลุมทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ
หมายเหตุ – คำอธิบายข้างต้นสรุปโดยทีมงาน เพื่อให้อ่านแล้วทำความเข้าใจง่ายเท่านั้นไม่แนะนำให้นำไปอ้างอิงในเชิงวิชาการ
เนตรธิดาร์ บุนนาค – เรียบเรียง
แพรวพรรณ ศิริเลิศ – พิสูจน์อักษร
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– GRI & UNGC เผยเเพร่เเนวทางการทำรายงานความยั่งยืนของภาคธุรกิจฉบับปรับปรุง หวังให้มีการเปรียบเทียบเเละเข้าถึงข้อมูลที่สะดวกขึ้น
– SDGs จะช่วยภาคเอกชน หรือภาคเอกชนจะผลักดัน SDGs ได้อย่างไร? อย่างน้อยเริ่มจากตระหนักว่า “ไม่มีงานเหลือให้ทำ ในโลกที่ตายไปแล้ว”
– ตลาดบริการให้คำปรึกษาด้านความยั่งยืนและ ESG สำหรับภาคธุรกิจ จะเติบโตมากกว่า 2 เท่าภายใน 5 ปีนี้
– SDG Recommends | CEO Guide to the SDGs – สร้างความเปลี่ยนแปลงโดยมี SDGs เป็นหัวใจธุรกิจ
– SDG Updates | SDG Index 2023 สถานการณ์โลก – อาเซียน – ไทยหลังผ่านมาครึ่งทาง
คำศัพท์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับทุกเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน
เเหล่งที่มา
– Systems change: from theory to practice – AidEnvironment
– Leadership for Systemic Change
– Systems Leadership for Sustainable Development: Strategies for Achieving Systemic Change
