โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Environment Programme: UNEP) เปิดตัว “Adaptation Gap Report 2026: Ready? Not.” โดยเตือนว่าอุณหภูมิเฉลี่ยโลกมีแนวโน้มสูงขึ้นเกิน 1.5 องศาเซลเซียสเมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม ขณะที่ประเทศกำลังพัฒนายังขาดเงินทุนและเผชิญข้อจำกัดในการนำแผนปรับตัวไปใช้จริง รายงานประเมินความท้าทาย 3 ด้าน ได้แก่ ช่องว่างด้านเงินทุน เงื่อนไขที่ช่วยให้ประเทศนำแผนปรับตัวไปปฏิบัติ และการรับมือกับความสูญเสียและความเสียหายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยใช้กรอบการประเมินใหม่ในด้านสุดท้าย
รายงานเผยว่าในปี 2567 ประเทศกำลังพัฒนาได้รับเงินทุนสาธารณะระหว่างประเทศเพื่อการปรับตัวจากประเทศพัฒนาแล้ว 28,200 – 31,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 950,340 – 1,068,290 ล้านบาท) เพิ่มขึ้นจากปี 2566 ราว 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 33,700 ล้านบาท) อย่างไรก็ตาม เมื่อหักผลของเงินเฟ้อแล้ว เงินทุนที่ประเทศพัฒนาน้อยที่สุดและรัฐกำลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็กได้รับในปี 2567 ยังต่ำกว่าระดับสูงสุดในปี 2565 และเมื่อประเมินจากเอกสารการมีส่วนร่วมที่ประเทศกำหนด (Nationally Determined Contributions: NDCs) และแผนการปรับตัวแห่งชาติ (National Adaptation Plans: NAPs) ฉบับล่าสุดของ UNEP พบว่าประเทศกำลังพัฒนา 155 ประเทศต้องใช้เงินเพื่อการปรับตัวราว 255,000 – 328,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีในช่วง 10 ปีข้างหน้า ส่วนการประเมินด้วยแบบจำลองให้ค่ากลางราว 320,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี เมื่อนำผลทั้งสองวิธีมาพิจารณาร่วมกัน UNEP จึงประเมินว่าเมื่อถึงปี 2578 ประเทศกำลังพัฒนาต้องใช้เงินเพื่อการปรับตัวราว 305,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี (ประมาณ 10,278,500 ล้านบาทต่อปี) ตัวเลขนี้ยังไม่รวมค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่ที่ธุรกิจต้องลงทุนเพื่อให้กิจการของตนรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
อย่างไรก็ดี ก่อนการเปิดตัวรายงานฉบับนี้ ที่ประชุม COP30 เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2568 ณ เมืองเบเลง ประเทศบราซิล ได้เรียกร้องให้เพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวเป็นอย่างน้อย 3 เท่าภายในปี 2578 ด้วยเหตุนี้ UNEP นำข้อเรียกร้องนี้มาประเมินและพบว่าหากเงินทุนสาธารณะระหว่างประเทศเพิ่มขึ้นเป็น 3 เท่า เมื่อปรับตามเงินเฟ้อแล้ว เงินทุนดังกล่าวจะครอบคลุมเพียง 20 – 29% ของเงินที่ประเทศกำลังพัฒนาต้องใช้เพื่อปรับตัวในปี 2578
ส่วนเป้าหมายก่อนหน้านั้น ในข้อตกลงกลาสโกว์ว่าด้วยสภาพภูมิอากาศ (Glasgow Climate Pact) ได้มีการเรียกร้องให้ประเทศพัฒนาแล้วเพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวที่ให้แก่ประเทศกำลังพัฒนาเป็นอย่างน้อย 2 เท่าจากระดับปี 2562 ภายในปี 2568 แม้จะผ่านปีเป้าหมายแล้ว UNEP ระบุว่าข้อมูลเบื้องต้นยังบ่งชี้ว่ามีโอกาสบรรลุเป้าหมาย เนื่องจากธนาคารพหุภาคีเพื่อการพัฒนา (Multilateral Development Banks: MDBs) มีแนวโน้มเพิ่มการสนับสนุนในปี 2568 ผลประเมินสุดท้ายยังขึ้นอยู่กับว่าการลดลงของความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาอย่างเป็นทางการจะกระทบเงินทุนที่ประเทศผู้ให้จัดสรรโดยตรงเพียงใด
เนื่องจากการนำเงินทุนไปใช้ตามแผนยังขึ้นอยู่กับความพร้อมของหน่วยงานที่รับผิดชอบ รายงานระบุว่ารัฐบาลหลายแห่งเริ่มออกกฎหมายกรอบด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ปรับการประสานงานระหว่างภาคส่วนและหน่วยงานรัฐแต่ละระดับ และจัดตั้งกลไกเฉพาะเพื่อระดมและบริหารเงินทุนด้านภูมิอากาศ มาตรการเหล่านี้ช่วยให้หน่วยงานนำแผนปรับตัวไปปฏิบัติได้จริง อย่างไรก็ดี แม้การปรับตัวจะช่วยลดความเสี่ยง แต่ความสูญเสียและความเสียหายยังเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะเมื่อผลกระทบรุนแรงเกินขีดความสามารถของชุมชนและระบบนิเวศที่จะปรับตัว โดยรายงานยกตัวอย่างว่าการเปิดรับคำขอรอบแรกของ กองทุนเพื่อรับมือกับความสูญเสียและความเสียหาย (Fund for responding to Loss and Damage) มีคำขอรวม 2,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ สูงกว่าวงเงินเบื้องต้น 342 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือกว่า 8 เท่า ซึ่งสะท้อนช่องว่างระหว่างยอดคำขอกับวงเงินในรอบดังกล่าว ขณะที่ช่องว่างเงินทุนด้านความสูญเสียและความเสียหายทั่วโลกยังไม่มีตัวเลขประเมินที่ชัดเจน
ดังนั้น UNEP จึงเสนอให้ประเทศต่าง ๆ เพิ่มความสามารถในการประเมินความสูญเสียและความเสียหาย จัดหาเงินและความช่วยเหลือทางเทคนิคที่เพียงพอและคาดการณ์ได้ ลดความซับซ้อนของขั้นตอนการขอรับการสนับสนุน และให้ชุมชนที่ได้รับผลกระทบมีส่วนร่วมในการกำหนดแนวทางรับมือ สำหรับการหารือที่ COP31 สิ่งที่ต้องติดตามจึงอยู่ที่ว่า ประเทศต่าง ๆ จะเพิ่มเงินทุนควบคู่กับการปรับขั้นตอนให้ประเทศและชุมชนที่ต้องการความช่วยเหลือเข้าถึงเงินได้อย่างไร
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– Adaptation Gap Report 2025 เตือนช่องว่างเงินทุนปรับตัวพุ่ง 12 เท่า ประเทศกำลังพัฒนาเสี่ยงรับมือวิกฤตโลกร้อนไม่ทัน‘
– โลกเปลี่ยน เราปรับตัวอย่างไร? ส่องมุมมอง ‘Climate Adaptation’ จากนานาประเทศ
– สรุปประเด็นสำคัญ Climate Risk Index 2026 พบไทยเสี่ยงสภาพอากาศสุดขั้วมากขึ้น ส่วนเมียนมารับผลกระทบระยะยาวมากสุดในอาเซียน
– ‘Glasgow Climate Pact’ ข้อตกลงจากการประชุม COP26 ที่ยังคงเป้าหมายควบคุมอุณหภูมิโลก ‘1.5°C’ แต่ล้มเหลว ‘ยุติการใช้ถ่านหิน’
– กลุ่มประเทศพัฒนาน้อยที่สุดออกเอกสารแสดงจุดยืนเรียกร้องให้ประเทศร่ำรวยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและชดเชยทางการเงินให้ประเทศที่ได้รับผลกระทบ
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG13 การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
– (13.1) เสริมภูมิต้านทานและขีดความสามารถในการปรับตัวต่ออันตรายและภัยพิบัติทางธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับภูมิอากาศในทุกประเทศ
– (13.2) บูรณาการมาตรการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในนโยบาย ยุทธศาสตร์ และการวางแผนระดับชาติ
#SDG17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
– (17.3) ระดมทรัพยากรทางการเงินเพิ่มเติมจากแหล่งที่หลากหลายไปยังประเทศกำลังพัฒนา
– (17.16) ยกระดับหุ้นส่วนความร่วมมือระดับโลกเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยร่วมเติมเต็มหุ้นส่วนความร่วมมือจากภาคส่วนที่หลากหลายซึ่งจะระดมและแบ่งปันความรู้ ความเชี่ยวชาญ เทคโนโลยี และทรัพยากรด้านการเงิน เพื่อจะสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในทุกประเทศ โดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา
แหล่งที่มา
– Adaptation Gap Report 2026 (UNEP – UN Environment Programme)
– As world heads for overshoot of 1.5°C, adaptation is too slow (UNEP – UN Environment Programme)
