SDG Move ร่วมกับยูเนสโกจัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาการเข้าถึงข้อมูลสาธารณะไทย

ทีมงาน SDG Move ร่วมกับยูเนสโกจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการด้านการพัฒนาศักยภาพสําหรับหน่วยงานราชการไทยในการติดตามและรายงานเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG) 16.10.2

เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 2565 SDG Move โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ชล บุนนาค ผู้อำนวยการ  คุณนันทินี มาลานนท์ รองผู้อำนวยการฝ่ายเครือข่าย พร้อมด้วยคณะทำงาน ร่วมกับองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ ยูเนสโก ในฐานะหน่วยงานจากองค์การสหประชาชาติผู้รับผิดชอบการติดตามตัวชี้วัดที่ 16.10.2 จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการด้านการพัฒนาศักยภาพสําหรับหน่วยงานราชการไทยในการติดตามและรายงานเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG) 16.10.2  ณ ห้อง Garden Gallery โรงแรมแชงกรี-ลา กรุงเทพฯ 

การอบรมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างศักยภาพให้หน่วยงานภาครัฐไทยร่วมกันพัฒนารูปแบบ กระบวนการรายงานความก้าวหน้าของกฎหมาย และนโยบายการเข้าถึงข้อมูลสาธารณะของประเทศไทย ให้สอดคล้องกับแนวทางการรายงานตามตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน  ตัวชี้วัดที่ 16.10.2  “จำนวนของประเทศที่มีกฎหมายรัฐธรรมนูญหรือนโยบายที่ยอมรับและรับประกันการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของประชาชน”  ซึ่งเป็นหนึ่งในสองตัวชี้วัดที่ใช้สะท้อนสถานการณ์การบรรลุเป้าหมายย่อยที่ 16.10 สร้างหลักประกันว่าสาธารณชนสามารถเข้าถึงข้อมูลและมีการปกป้องเสรีภาพขั้นพื้นฐาน โดยเป็นไปตามกฎหมายภายในประเทศและความตกลงระหว่างประเทศ โดยตัวชี้วัดที่ 16.10.2 จะมุ่งเน้นไปที่หลักประกันตามกฎหมาย หรือนโยบายที่ทำให้มั่นใจว่าประชาชนจะสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารโดยเฉพาะข้อมูลข่าวสารจากภาครัฐอันจะเกี่ยวพันถึงการทำให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการตรวจสอบเเละแสดงความคิดเห็น

ปัจจุบันแม้ประเทศไทยจะมี พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 เป็นกฎหมายรับรองสิทธิการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารเป็นประเทศแรกของอาเซียน และมีเนื้อหากำหนดให้หน่วยงานภาครัฐไทยต้องเปิดเผยข้อมูลข่าวสารของราชการ ทั้งงบประมาณ แผนงาน รายงานการดำเนินงานต่าง ๆ ให้สาธารณชนเข้าถึงได้โดยสะดวกภายใต้หลักการ “เปิดเผยเป็นหลัก ปกปิดเป็นข้อยกเว้น”  ทว่าในเชิงการให้ข้อมูลเพื่อรายงานความก้าวหน้ากลับพบว่ามีช่องว่างของกระบวนการที่จำเป็นต้องสร้างความเข้าใจที่ตรงกันระหว่างหน่วยงานผู้มีหน้าที่รับผิดชอบให้ข้อมูลตัวชี้วัด กับหน่วยงานผู้มีบทบาทในเชิงดำเนินการ

ในการประชุม ผู้ช่วยศาสตราจารย์ชล บุนนาค เป็นผู้ดำเนินกระบวนการเปิดพื้นที่หารือโดยให้ผู้แทนจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้องได้นำเสนอบทบาทของแต่ละหน่วยงานที่มีต่อข้อมูลตามตัวชี้วัดที่ 16.10.2  จากการนำเสนอของแต่ละหน่วยงานทำให้ผู้เข้าร่วมทราบถึงบทบาทและเหตุผลที่ยูเนสโกเข้ามาทำหน้าที่หน่วยงานผู้รับผิดชอบติดตามข้อมูลของทุกประเทศ อีกทั้งยังทำให้เห็นถึงช่องว่าง (gap) ที่ทำให้การรายงานความก้าวหน้าของตัวชี้วัดนี้ไม่อาจสะท้อนสถานการณ์ที่ตรงกับระดับการดำเนินงานจริง และมีการรับรู้ในวงจำกัด

คุณศศิอร คำอ่อน เจ้าหน้าที่โครงการ แผนกการสื่อสารและสารสนเทศที่ยูเนสโก กรุงเทพฯ อธิบายถึงบทบาทของยูเนสโกว่าเป็นทบวงการชํานัญพิเศษของสหประชาชาติเพียงแห่งเดียวที่มีบทบาทส่งเสริม ‘การแสดงความเห็นผ่านคําพูดและภาพอย่างเสรี’ และ ‘การรักษา เพิ่มพูน และกระจายความรู้’ ด้วยเหตุนี้ ยูเนสโกจึงรับหน้าที่รับผิดชอบติดตามตัวชี้วัด SDG 16.10.2 พร้อมชี้ให้เห็นว่าที่ผ่านมายูเนสโกว่าได้เชิญสำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ (สขร.) ซึ่งเป็นหน่วยงาน focal point ทำหน้าที่ให้ข้อมูลของประเทศไทยให้เข้าร่วมทำแบบสำรวจประจำปีของยูเนสโกเกี่ยวกับการเข้าถึงข้อมูลสาธารณะในปี พ.ศ. 2564 และ 2565 อย่างไรก็ตาม ความพยายามนี้ไม่ได้สะท้อนออกมาในการทบทวนการดำเนินการตามวาระการพัฒนาที่ยั่งยืน ค.ศ. 2030 ระดับชาติโดยความสมัครใจ (VNR) ของประเทศไทย และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ ก็ไม่ได้ใช้ประโยชน์จากข้อมูลที่ของประเทศไทยซึ่งจัดเก็บโดยแบบสำรวจของยูเนสโกและเผยแพร่ผ่านรายงานสถานะการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของประชาชนของประเทศต่างๆ ทั่วโลกซึ่งจัดทำขึ้นทุกปี

จากข้อสะท้อนข้างต้น ผู้เข้าร่วมประชุมได้แสดงความเห็นถึงสาเหตุ และพบช่องว่างสำคัญคือ “ขาดพื้นที่ประสานงานกลางให้หน่วยงานผู้เกี่ยวข้องได้หารือ แลกเปลี่ยนข้อมูลกันก่อนจัดทำข้อมูลรายงานสหประชาชาติ”  ยกตัวอย่างเช่น ในแง่บทบาทระหว่างหน่วยงานผู้รายงานข้อมูล กับ หน่วยงานผู้เป็นเจ้าของข้อมูลก็เป็นอีกหนึ่งประเด็นที่ทำให้เกิดช่องว่างการรายงาน เพราะแม้ว่า สขร. จะรับผิดชอบเป้าหมายย่อย SDG 16.10 แต่เป้าหมายหลัก SDG 16 อยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของกระทรวงยุติธรรม ซึ่งติดตามข้อมูลเกี่ยวกับการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารโดยใช้ทั้งมาตรการที่กำหนดขึ้นในระดับประเทศและเครื่องมือที่มาจากหน่วยงานระหว่างประเทศ เช่น โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (United Nations Development Programme : UNDP) และโครงการความยุติธรรมโลก (World Justice Project: WJP) จากนั้น กระทรวงยุติธรรมส่งข้อมูลเกี่ยวกับ SDG 16 ไปยังกระทรวงการต่างประเทศเพื่อรายงานใน VNR ของประเทศไทย 

ในแง่ของการมีส่วนร่วมตรวจสอบพบว่าที่ผ่านมาการจัดทำข้อมูลจะถูกประมวลผลจากข้อมูลในแบบสอบถามตามที่หน่วยงานตอบกลับมาไปยังระบบกลางของยูเนสโก มิได้นำมาหารือหรือทบทวนกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอีก และ ยูเนสโกกรุงเทพฯ ก็ไม่สามารถเผยแพร่ได้เช่นกัน ทำได้เพียงส่งกลับให้ทาง สขร.ร้องขอข้อมูลจากทาง ยูเนสโกและส่งต่อให้หน่วยงานอื่นรับผิดชอบให้เผยแพร่ต่อได้ ที่ประชุมจึงมีข้อเสนอว่า ควรจัดให้มีกระบวนการตรวจสอบไขว้ (cross check) ร่วมกันด้วย

จากการประชุมปฏิบัติการครั้งนี้ได้ข้อสรุปสำคัญเกี่ยวกับกระบวนการรายงานข้อมูลตัวชี้วัดที่ 16.10.2 ของประเทศไทย ดังนี้

  • ทุกหน่วยงานเห็นพ้องกันว่าควรใช้ข้อมูลที่ได้จากการทำแบบสอบถามของยูเนสโกเป็นหลัก และทาง สขร.สามารถใช้ข้อมูลนี้เผยแพร่ได้เลย
  • ควรมีกลไกในการหารือก่อนที่จะส่งข้อมูลให้กับยูเนสโกมีการเสนอว่าให้มีการจัดประชุมในการหารือเรื่องข้อมูลที่จะจัดส่ง โดยปกติจะมีช่วงการนำเสนอข้อมูลในช่วงเมษายน ถึง มิถุนายน 
  • ควรจัดให้มีกลไกหรือหน่วยงานกลางช่วยประสานงานในการจัดทำข้อมูล 
  • ยูเนสโก ยินดีสนับสนุนการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อให้สร้างความรู้ ความเข้าใจแก่หน่วยงานที่จะเข้ามาร่วมกันทำแบบสอบถาม 

Author

  • Pimnara Intaprasert

    Editor | คนทำงานข้ามสายที่ชอบมองภาพใหญ่และอยากเห็นงานพัฒนามองทุกศาสตร์อย่างเชื่อมโยง

ผู้เขียน

  • Pimnara Intaprasert

    Editor | คนทำงานข้ามสายที่ชอบมองภาพใหญ่และอยากเห็นงานพัฒนามองทุกศาสตร์อย่างเชื่อมโยง

    View all posts

RELATED

ขอฝันใฝ่ในฝัน

ยามแสงอาทิตย์อัสดง เด็กชายคนหนึ่งปั่นจักรยานเที่ยวเล่นกับพ่อ ผ่านโบราณสถานอันมีสถาปัตยกรรมที่สวยงาม มองขึ้นไปบนยอดเจดีย์ก็ระลึกได้ถึงความเป็นชาติ อดี…

SDG Updates | SDG Move ร่วมพูดคุยประเด็น “ประเทศไทย ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ?”

เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2563 ดร.ณัฐวิคม พันธุวงศ์ภักดี รองผู้อำนวยการฝ่ายวิจัย โครงการวิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG Move) ได้รับเชิ…

บรรณาธิการสื่อสารความรู้ SDG Move ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในเวิร์กชอป “Data to Dialogue สุขภาพคนไทยสู่วงสนทนา” สร้างเครือข่ายการสื่อสารประเด็นสุขภาพสู่สังคม ต่อยอดรายงานสุขภาพคนไทย 2568

29 สิงหาคม 2568 – แพรวพรรณ ศิริเลิศ และอติรุจ ดือเระ บรรณาธิการสื่อสารองค์ความรู้ SDG Move ได้รับเกียรติจาก สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิ…

ผู้อำนวยการ SDG Move ให้สัมภาษณ์รายการ “Policy Watch จับตาอนาคตประเทศไทย” ของ The Active

9 ตุลาคม 2566 – เฟซบุ๊กเพจ The Active เผยแพร่คลิปวิดีโอการให้สัมภาษณ์ของผู้ช่วยศาสตราจารย์ชล บุนนาค ผู้อำนวยการ SDG Move ในประเด็น “นโยบายด้านคว…

ค้นหา