เมื่อสังคมสูงวัยและผู้คนต้องการความช่วยเหลือในชีวิตประจำวันมากขึ้น คนทำงานดูแลจึงมีบทบาทสำคัญในระบบสุขภาพ ทั้งที่บ้าน ในสถานพยาบาล และในสถานดูแลระยะยาว องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) เผยข้อมูลว่าบทบาทของคนกลุ่มนี้มักถูกมองข้ามในการวางแผนกำลังคนด้านสุขภาพ จึงเสนอให้ประเทศต่าง ๆ วางแผนกำลังคนและจัดการสนับสนุนบุคลากรด้านสุขภาพกับคนทำงานดูแลร่วมกัน เพื่อให้ผู้รับบริการได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง
งานดูแล (care work) ครอบคลุมทั้งการช่วยเหลือโดยตรง เช่น ช่วยอาบน้ำ แต่งตัว และรับประทานอาหาร และการช่วยเหลือทางอ้อม เช่น จัดหาอาหารและพาไปพบแพทย์ ซึ่งงานหลายอย่างต้องอาศัยทักษะเฉพาะและการประสานงานกับบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อผู้รับบริการกลับจากโรงพยาบาลและยังต้องได้รับการดูแลต่อที่บ้านหรือในชุมชน
WHO เสนอ 2 แนวทางสำคัญเพื่อพัฒนาและรักษากำลังคนด้านการดูแล ได้แก่
- การวางมาตรฐานการฝึกอบรมและเปิดทางให้ผู้ให้การดูแล (caregiver) ก้าวหน้าในอาชีพ โดยเสนอให้รัฐและสถาบันการศึกษาร่วมกันกำหนดทักษะที่จำเป็นและพัฒนาหลักสูตรที่นำไปสู่วุฒิหรือใบรับรอง โดยพิจารณาความรู้และประสบการณ์เดิมของผู้เรียนประกอบ ซึ่งเมื่อเข้าสู่อาชีพแล้ว ผู้ดูแลควรมีโอกาสฝึกอบรมต่อเนื่องและนำทักษะที่เพิ่มขึ้นไปต่อยอดสู่บทบาทที่รับผิดชอบมากขึ้นและค่าตอบแทนที่สูงขึ้น
- การทำให้งานดูแลมีค่าจ้างที่เป็นธรรมและมีหลักประกัน เสนอให้ภาครัฐกำหนดมาตรฐานค่าจ้างที่สอดคล้องกับความรับผิดชอบ ความเสี่ยง และระดับการฝึกอบรม พร้อมคุ้มครองผู้ดูแลจากความรุนแรงและการคุกคาม ส่วนนายจ้างควรจัดสวัสดิการ เช่น ประกันสุขภาพ วันลาโดยได้รับค่าจ้าง และสิทธิประโยชน์หลังเกษียณ รวมถึงมีมาตรการป้องกันและรับมือภาวะหมดไฟจากการทำงาน
นอกจากนี้ ข้อเสนอของ WHO ครอบคลุม 20 ประเด็น ตั้งแต่การประเมินความต้องการผู้ดูแลไปจนถึงการรักษาคนให้อยู่ในอาชีพ ตัวอย่างข้อเสนอ เช่น
- วางแผนงบประมาณด้านสุขภาพและบริการสังคมร่วมกัน เพื่อให้มีงบเพียงพอทั้งสำหรับการขยายบริการและการจัดหาบุคลากรให้สอดคล้องกับความต้องการ
- การให้ผู้ให้การดูแลและผู้รับบริการมีตัวแทนในคณะทำงานที่กำกับระบบดูแล เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายมีส่วนร่วมในการตัดสินใจเรื่องที่ส่งผลต่อการทำงานและการรับบริการ
- คุ้มครองสิทธิแรงงานของผู้ดูแลอย่างเท่าเทียม ไม่ว่าจะทำงานในสถานพยาบาล สถานดูแล หรือบ้านส่วนบุคคล โดยให้รัฐคุ้มครองสิทธิของผู้ดูแลข้ามชาติทั้งในขั้นตอนการรับเข้าทำงานและระหว่างการจ้างงาน
อย่างไรก็ดี สำหรับประเทศไทย ความต้องการดูแลผู้สูงอายุที่บ้านมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ขณะที่การดูแลส่วนใหญ่ยังอาศัยสมาชิกในครอบครัวที่ไม่ได้รับค่าตอบแทน จากรายงานขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) คาดว่า ภายในปี 2580 ไทยอาจต้องการผู้ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านแบบมีค่าจ้างเพิ่มขึ้นราว 250,000 คน หากขยายบริการให้ครอบคลุมผู้ที่ยังเข้าไม่ถึงการดูแลและจัดให้มีสภาพการจ้างงานที่เหมาะสม โดยในจำนวนนี้ ILO ประเมินว่าอาจเป็นแรงงานข้ามชาติราว 55,000 คน
ดังนั้น การเตรียมผู้ดูแลให้เพียงพอจึงต้องเดินคู่กับการทำให้ผู้สูงอายุและครอบครัวเข้าถึงบริการในราคาที่จ่ายได้ ขณะเดียวกันผู้ดูแลทั้งคนไทยและแรงงานข้ามชาติควรได้รับค่าจ้างที่เป็นธรรม มีเวลาพักและค่าล่วงเวลาที่เหมาะสม ตลอดจนเข้าถึงสวัสดิการและการฝึกอบรมต่อเนื่อง สำหรับไทยข้อเสนอของ WHO จึงเชื่อมกับการวางแผนสองด้านพร้อมกัน คือ การจัดบริการดูแลที่บ้านและในชุมชนให้เพียงพอ และการสร้างเงื่อนไขให้ผู้ดูแลทำงานในอาชีพนี้ได้ในระยะยาว
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– ILO เผยแพร่รายงานฉบับใหม่ ชี้นโยบายดูแลพนักงานผู้พิการช่วย ‘เพิ่มผลผลิต’ และ ‘ดึงดูด’ พนักงานอยู่กับองค์กรนานขึ้น
– การทำงานบ้านควรคิดเป็นเงินมูลค่าเท่าไร? เมื่อผู้หญิงทั่วโลกยังคงเป็นฝ่ายรับผิดชอบงานส่วนใหญ่ในบ้าน SDG Move
– ILO คาดการณ์ความต้องการแรงงานไทยและแรงงานข้ามชาติสำหรับการดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี
– (3.8) บรรลุหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า คุ้มครองประชาชนจากความเสี่ยงทางการเงิน และให้ทุกคนเข้าถึงบริการสุขภาพที่จำเป็นและมีคุณภาพ รวมถึงยาและวัคซีนที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และมีราคาที่จ่ายได้
#SDG5 ความเท่าเทียมระหว่างเพศ
– (5.4) ให้คุณค่ากับงานดูแลและงานบ้านที่ไม่ได้รับค่าจ้าง โดยจัดให้มีบริการสาธารณะ โครงสร้างพื้นฐาน และนโยบายคุ้มครองทางสังคม พร้อมส่งเสริมการแบ่งความรับผิดชอบในครัวเรือนและครอบครัวตามบริบทของแต่ละประเทศ
#SDG8 งานที่มีคุณค่าและการเติบโตทางเศรษฐกิจ
– (8.5) ส่งเสริมการจ้างงานเต็มที่และมีผลิตภาพ ให้ทุกคนมีงานที่มีคุณค่า รวมถึงเยาวชนและคนพิการ และได้รับค่าจ้างเท่าเทียมกันสำหรับงานที่มีคุณค่าเท่ากัน ภายในปี พ.ศ. 2573
– (8.8) คุ้มครองสิทธิแรงงานและส่งเสริมสภาพการทำงานที่ปลอดภัยและมั่นคงสำหรับคนทำงานทุกคน รวมถึงแรงงานข้ามชาติ โดยเฉพาะแรงงานหญิงข้ามชาติและผู้ที่ทำงานเสี่ยงอันตราย
แหล่งที่มา:
– Development, management and support of care workers – towards an integrated health and care workforce: policy options
– Care at home: Projecting Thailand’s need for national and migrant labour for home-based care for older persons (ILO)