สำรวจนโยบาย ‘บำนาญ’ ของแต่ละประเทศ ในวันที่โลกเผชิญสู่สังคมผู้สูงอายุ

ประชากรโลกกำลังเข้าสู่วัยสูงอายุ จากรายงาน World Population Prospects 2565 โดย องค์การสหประชาชาติ (United Nations : UN) คาดการณ์ว่า จำนวนประชากรโลกเพิ่มขึ้นถึง 8 พันล้านคน ซึ่งจะมีผู้ที่อายุมากกว่า 65 ปีอยู่ราวร้อยละ 10 และคาดว่าจะเพิ่มเป็นร้อยละ 16 ภายในปี 2593 ขณะที่ ประเทศไทย ได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ในปี 2565 ซึ่งจากการเพิ่มขึ้นของประชากรสูงอายุ รัฐบาลทั่วโลก จึงได้มีการเตรียมพร้อมจัดสรรเพิ่มค่าใช้จ่ายสำหรับบำนาญและสวัสดิการผู้สูงอายุ เพื่อรองรับความท้าทายและลดความเหลื่อมล้ำในการใช้ชีวิตที่อาจเกิดขึ้น

ปัจจุบัน รัฐบาลในประเทศต่าง ๆ ได้มีแนวทางการจัดสรรงบประมาณเพื่อเตรียมพร้อมเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุมากขึ้น จึงอยากชวนผู้อ่านสำรวจว่า “แต่ละประเทศมีการจัดสรรสวัสดิการผู้สูงอายุเป็นอย่างไร เหมาะสมต่ออายุหรือไม่” 

จากรายงานการจัดอันดับประเทศที่มีระบบบำนาญดีที่สุดปี 2565 จัดทำขึ้นโดย Mercer CFA Institute Global Pension Index จากการสำรวจประเทศ 44 ประเทศทั่วโลก โดยคำนวณดัชนีชี้วัดระบบบำนาญจาก 3 ข้อหลัก ได้แก่ 1) ความเพียงพอของบำนาญ 2) ความยั่งยืนของระบบบำนาญ และ3) ความครบถ้วนของระบบบำนาญ จึงขอหยิบยกตัวอย่างการดำเนินงานที่น่าสนใจ ดังนี้ 

  • ประเทศไอซ์แลนด์ เป็นประเทศที่มีการจัดการดูแลผู้สูงอายุที่ดีที่สุด อันดับที่ 1 ประจำปี 2565  มีการจัดสรรบำนาญเป็น 3 ระบบ ได้แก่ 1) เงินบำนาญสาธารณะจากภาษีประชาชน จัดเก็บภาษีร้อยละ 15 ของรายได้เฉลี่ย ผู้สูงอายุที่มีรายได้ต่ำ จะได้รับเงินบำนาญสูงสุดถึงร้อยละ 70 ของรายได้เฉลี่ยเงินบำนาญของรัฐ ซึ่งจะปรับตามอัตราค่าจ้างบุคคลทั่วไปจะได้รับเงินบำนาญเมื่ออายุ 67 ปี 2) เงินบำนาญจากการประกอบอาชีพ โดยผู้ที่อยู่ในระบบประกันสังคมสามารถเบิกเงินบำนาญได้ตั้งแต่อายุ 65 ปี (ภายใต้เงื่อนไขบางประการ) และ 3) เงินบำนาญส่วนตัว เป็นสวัสดิการเสริม อาทิ เงินช่วยเหลือสำหรับผู้ที่อยู่คนเดียว เงินช่วยเหลือยานพาหนะสำหรับผู้ที่มีความบกพร่องทางการเคลื่อนไหว รวมถึงค่ารักษาพยาบาล
  • ประเทศเนเธอร์แลนด์ เป็นประเทศที่มีการจัดการดูแลผู้สูงอายุที่ดีที่สุด อันดับที่ 2 ประจำปี 2565  การจัดสรรเงินบำนาญมี 3 ระบบ ได้แก่ 1) เงินบำนาญของรัฐ จ่ายให้ประชาชนอายุ 66 ปีขึ้นไป สูงถึงร้อยละ 70 ของค่าจ้างสุทธิ ซึ่งทุกคนที่อาศัยหรือทำงานในเนเธอร์แลนด์ อายุ 15-65 ปี มีสิทธิได้รับเงินบำนาญจากรัฐ โดยจะได้รับเงินบำนาญเริ่มต้นอยู่ที่ 25,000 บาทต่อเดือน แม้ไม่ใช่พลเมืองเนเธอร์แลนด์ 2) กองทุนบำนาญสะสม เป็นโครงการเงินบำนาญแบบรวมที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมหรือบริษัทรูปแบบคล้ายระบบประกันสังคม และ 3) เงินบำนาญส่วนบุคคล ส่วนใหญ่จัดทำโดยผู้ประกอบอาชีพอิสระและพนักงานที่ไม่มีกองทุนบำนาญรวม บุคคลทั่วไปสามารถซื้อและจัดการเงินบำนาญหรือการลงทุนได้อย่างอิสระ เช่น ประกันชีวิต หุ้น อสังหาริมทรัพย์ และใช้ประโยชน์จากการลดหย่อนภาษีที่เกี่ยวข้อง
  • ประเทศสวีเดน ประเทศที่ได้รับการยกย่องว่ารัฐสวัสดิการดีที่สุด ในด้านของการจัดเก็บภาษี ประกันสังคมและการบริการ ได้รับการอันดับการดูแลผู้สูงอายุดีที่สุด อันดับที่ 9 ประจำปี 2565 โดยรัฐบาลได้มีการจัดสรรเงินบำนาญจากผู้เสียภาษี เมื่อถึงวัยเกษียณ จะได้รับเงินบำนาญเฉลี่ย 46,306.57 บาทต่อเดือน ซึ่งจำนวนเงินจะแตกต่างออกไปตามจำนวนเงินเดือนที่ได้รับและการสะสมเงินในกองทุนผู้สูงอายุ (old age pension) แต่สำหรับผู้ที่ไม่ได้อยู่ในระบบกองทุนผู้สูงอายุ จะได้รับเงินช่วยเหลือยังชีพ (maintenance support) รวมถึงรัฐบาลยังได้มีการจัดหาที่อยู่อาศัยแก่ผู้สูงอายุทีมีปัญหาด้านที่พัก และสำหรับครอบครัวที่ดูแลผู้สูงอายุด้วยตนเอง จะได้เงินสนับสนุนจากรัฐเป็นค่าตอบแทน

ขณะที่ ประเทศไทย รั้งท้ายอันดับที่ 44 ด้านการจัดการระบบบำนาญ โดยรัฐบาลได้จัดสรรเบี้ยยังชีพคนชรา เป็นเงินบำนาญให้แก่ผู้สูงอายุที่อายุครบ 60 ปีขึ้นไป ได้รับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ เดือนละ 600 บาท และจะปรับเพิ่มขึ้นตามช่วงอายุ ด้วยการใช้ระบบขึ้นทะเบียนก่อนเปลี่ยนแปลงเป็นการยืนยันสิทธิ โดยไม่มีเงื่อนไขหรือคุณสมบัติด้านรายได้ มีเพียงการระบุว่าจะต้องไม่เป็นผู้รับสวัสดิการอื่นอยู่ก่อนแล้ว อย่างไรก็ดี ล่าสุดวันที่ 11 สิงหาคม 2566 ได้เผยแพร่ “ระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยหลักเกณฑ์การจ่ายเงิน เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2566” มีการเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติของผู้มีสิทธิได้รับเงินเบี้ยยังชีพว่าต้องเป็นผู้ไม่มีรายได้หรือรายได้ไม่เพียงพอ หรือ “พิสูจน์ว่าจน” ไม่ใช่แบบถ้วนหน้าอย่างที่ผ่านมา ซึ่งผู้สูงอายุที่ขึ้นทะเบียนกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นก่อนการประกาศระเบียบนี้ให้ยังคงได้รับสิทธิต่อไป

แนวทางการจัดสรรบำนาญเป็นการลดความเหลื่อมล้ำในการใช้ชีวิต การพัฒนาให้เกิดความก้าวหน้า ต้องคำนึงถึงความทั่วถึงแก่คนทุกกลุ่มอย่างรอบด้าน เมื่อแนวโน้มการใช้จ่ายของภาครัฐอาจสูงขึ้น รัฐควรจะเพิ่มการจัดเก็บรายได้ภาครัฐ เพื่อประสิทธิภาพและความยั่งยืนในระยะยาวโดยไม่ลดทอนสิทธิที่พึงจะได้รับสำหรับทุกคน

● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– รายงานของธนาคารโลก ชี้ไทยจำเป็นต้องเพิ่มการจัดเก็บรายได้ภาครัฐ เตรียมรับมือการใช้จ่ายที่เพิ่มสูงขึ้น 
– ก่อนไปสู่ ‘Healthy Ageing’ ต้องเข้าใจ 10 ความจริงของ ‘การสูงวัย และ สุขภาพ’ 
– ผู้สูงวัยที่รู้สึกโดดเดี่ยวบ่อยครั้งมีแนวโน้มมีอายุที่เหลือ และมีช่วงชีวิตที่สุขภาพดีในบั้นปลายสั้นลง
– UN เผยแพร่ The Global Report on Ageism พบว่า ‘การเหยียดอายุ’ ส่งผลร้ายแรงต่อสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของผู้สูงอายุ 

ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG1 ยุติความยากจน
– (1.3) ดำเนินการให้ทุกคนมีระบบและมาตรการการคุ้มครองทางสังคมในระดับประเทศที่เหมาะสม รวมถึงการคุมครองทางสังคมขั้นพื้นฐานและบรรลุการครอบคลุมถึงกลุ่มที่ยากจนและเปราะบาง ภายในปี 2573
#SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี
– (3.8) บรรลุการมีหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า รวมถึงการป้องกันความเสี่ยงทางการเงิน การเข้าถึงการบริการสาธารณสุขจำเป็นที่มีคุณภาพ และเข้าถึงยาและวัคซีนจำเป็นที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ มีคุณภาพ ในราคาที่สามารถซื้อหาได้
– (3.c) เพิ่มการใช้เงินสนับสนุนด้านสุขภาพ และการสรรหา การพัฒนา การฝึกฝน และการเก็บรักษากำลังคนด้านสุขภาพในประเทศกำลังพัฒนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศพัฒนาน้อยที่สุดและรัฐกำลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็ก
#SDG10 ลดความเหลื่อมล้ำ
– (10.2) ให้อำนาจและส่งเสริมความครอบคลุมด้านสังคม เศรษฐกิจและการเมืองสำหรับทุกคน โดยไม่คำนึงถึงอายุ เพศ ความบกพร่องทางร่างกาย เชื้อชาติ ชาติพันธุ์ แหล่งกำเนิด ศาสนา หรือสถานะทางเศรษฐกิจหรือสถานะอื่น ๆ ภายในปี 257
– (10.3) สร้างหลักประกันว่าจะมีโอกาสที่เท่าเทียมและลดความไม่เสมอภาคของผลลัพธ์ รวมถึงการขจัดกฎหมาย นโยบาย และแนวทางปฏิบัติที่เลือกปฏิบัติ และส่งเสริมการออกกฎหมาย นโยบาย และการปฏิบัติที่เหมาะสมในเรื่องนี้

แหล่งที่มา: 
– Best Countries for Pensions and Retirement – investopedia
– เมื่อโลกเข้าสู่สังคมสูงวัย สำรวจสวัสดิการผู้สูงอายุแต่ละประเทศเป็นยังไงบ้าง? – the matter
– ปี 2030 ไทยจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุระดับสุดยอด – Urban Creature 
– ถอดรหัสนโยบาย ‘บำนาญ’ ผ่านสวัสดิการ 3 ประเทศที่ดีที่สุดในโลก – สสส. 
– เกณฑ์จ่ายเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุฉบับใหม่ รัฐประหยัดงบหรือลดสวัสดิการประชาชน – BBC News ไทย 
– ทำไม “ไทย” รั้งท้ายการจัดอันดับ “ระบบบำนาญ” ที่ดีที่สุดในโลก? – Money & Banking Magazine 

ผลงานนี้ได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ ภายใต้โครงการเร่งรัดการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านสุขภาพของประเทศไทย

Author

  • Praewpan Sirilurt

    Knowledge Communication | มนุษย์ผู้เชื่อว่า “การสื่อสารสามารถเชื่อมต่อความรู้สึกของกันและกันได้” ไม่ว่าจะเป็นใคร อยู่ที่ไหน หรือเผชิญกับอะไรอยู่ การสื่อสารจะช่วยบอกเล่าเรื่องราวส่งไปให้แก่ผู้อื่นได้รับรู้

ผู้เขียน

  • Praewpan Sirilurt

    Knowledge Communication | มนุษย์ผู้เชื่อว่า “การสื่อสารสามารถเชื่อมต่อความรู้สึกของกันและกันได้” ไม่ว่าจะเป็นใคร อยู่ที่ไหน หรือเผชิญกับอะไรอยู่ การสื่อสารจะช่วยบอกเล่าเรื่องราวส่งไปให้แก่ผู้อื่นได้รับรู้

    View all posts

RELATED

‘สนธิสัญญาทะเลหลวง’ จะบังคับใช้ต้นปีหน้า ผลจาก ‘โมร็อกโก’ และ ‘เซียร์ราลีโอน’ ให้สัตยาบันเป็นประเทศที่ 60 และ 61 ถือว่าครบเกณฑ์ขั้นต่ำตามกำหนด

วันที่ 19 กันยายน 2568 โมร็อกโก และ เซียร์ราลีโอน เป็นประเทศที่ 60 และ 61 ที่ลงนามให้สัตยาบันต่อ ‘สนธิสัญญาทะเลหลวง’ หรือ ‘ข้อตกลงสนธิสัญญาที่ว่าด้วย…

เสรีภาพสื่อไทยรั้งอันดับ 92 ของโลก – RFS ชี้แม้ไม่ถูกเซ็นเซอร์โดยรัฐบาลทหารแล้ว แต่ยังมีกฎหมายหลายฉบับที่เป็นโจทย์ท้าทาย

วันที่ 30 เมษายน 2569 องค์กรผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (Reporters Without Borders: RSF) เผยแพร่ดัชนีเสรีภาพสื่อมั่วโลก ประจำปี 2569 (World Press Freedom

SDG Spotlight – 6 ข่าว SDGs น่าสนใจในรอบสัปดาห์ที่ 4 ประจำเดือนมีนาคม 2566

จากการสำรวจข่าวสารความเคลื่อนไหวที่เกี่ยวข้องและส่งผลต่อการขับเคลื่อน SDGs ระหว่างวันที่  18 – 24 มกราคม 2566 มีข่าวสารความเคลื่อนไหวที่น่าสนใจ …

JAPAN Forward เปิดตัว “Japan 2 Earth” แพลตฟอร์มข่าวสารเชิงลึกเพื่อแบ่งปันข้อมูลการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมและการขับเคลื่อน SDGs

“JAPAN Forward” เว็บไซต์ภาษาต่างประเทศที่นำเสนอข่าวสาร บทวิเคราะห์ บทวิจารณ์ และความคิดเห็นเกี่ยวกับญี่ปุ่น ได้เปิดตัว “Japan 2 Earth” ซึ่งเป็นแพลตฟอ…

ค้นหา