วันที่ 30 เมษายน 2569 องค์กรผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (Reporters Without Borders: RSF) เผยแพร่ดัชนีเสรีภาพสื่อมั่วโลก ประจำปี 2569 (World Press Freedom Index 2026) พบว่าคะแนนเฉลี่ยเสรีภาพสื่อทั่วโลกต่ำสุดในรอบ 25 ปี และนับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่ประเทศมากกว่าครึ่งหนึ่งของโลก หรือร้อยละ 52.2 มีระดับเสรีภาพสื่ออยู่ภาวะที่ “ยากลำบาก” และ “น่ากังวลมาก” ซึ่งมีสาเหตุสำคัญมาจากการเพิ่มขึ้นของกฎหมายที่เกี่ยวกับความมั่นคงของชาติเนื่องจากเป็นความท้าทายที่บั่นทอนสิทธิในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารอย่างต่อเนื่อง
ดัชนีเสรีภาพสื่อในปีนี้ มี 180 ประเทศและดินแดนที่ได้รับการจัดอันดับ โดย RSF ที่ยังคงใช้การประเมินผ่าน ตัวชี้วัด 5 ประการ ได้แก่บริบททางการเมือง กรอบกฎหมาย บริบททางเศรษฐกิจ บริบททางสังคมและวัฒนธรรม และความปลอดภัย โดยคำนวณคะแนนจาก 2 องค์ประกอบคือ จำนวนการละเมิดและคุกคามสื่ออันเนื่องมาจากการทำงานของนักข่าว และ การวิเคราะห์เชิงคุณภาพโดยผู้เชี่ยวชาญด้านเสรีภาพสื่อ รวมถึงนักข่าว นักวิจัย นักวิชาการ และนักปกป้องสิทธิมนุษยชน
ภาพจาก : RSF
ภาพรวมเสรีภาพสื่อโลก
- นอร์เวย์ ยังคงครองอันดับประเทศที่มีเสรีภาพสื่อมากที่สุดของโลกเป็นปีที่ 10 ติดต่อกัน ขณะที่ประเทศอื่น ๆ ที่ติด Top 10 ของโลกในปีนี้ ประกอบด้วย เนเธอร์แลนด์ เอสโตเนีย เดนมารก์ สวีเดน ฟินแลนด์ ไอร์แลนด์ สวิตเซอร์แลนด์ ลักเซมเบิร์ก และโปรตุเกส
- เอริเทรีย รั้งท้ายประเทศที่มีเสรีภาพสื่อน้อยที่สุดเป็นปีที่ 3 ติดต่อกัน
- จากตัวชี้วัด 5 ด้าน พบว่าตัวชี้วัดด้านกฎหมายมีคะแนนที่ลดลงมากที่สุดในปีนี้ โดยกว่า 60% หรือ 110 จาก 180 ประเทศ มีคะแนนด้านนี้ลดลง
- อันดับเสรีภาพสื่อของสหรัฐอเมริการ่วงลงถึง 7 อันดับ โดยลดลงจากอันดับ 57 ในปี 2568 มาอยู่ที่อันดับ 64 ในปีนี้ ขณะที่หลายประเทศในละตินอเมริกา เช่น เอกวาดอร์ เปรู ก็พบว่าอันดับดิ่งลงอย่างมากเช่นกัน
- เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลย้อนหลัง น่าสนใจว่าเมื่อปี 2545 ประชากรโลก 20% อาศัยอยู่ในประเทศที่มีเสรีภาพสื่ออยู่ในระดับ “ดี” แต่ 25 ปีต่อมา มีประชากรโลกน้อยกว่า 1% เท่านั้นที่อาศัยอยู่ในกลุ่มประเทศดังกล่าว
ภาพรวมเสรีภาพสื่อในเอเชีย-แปซิฟิก
- ไม่มีประเทศใดในภูมิภาคนี้ติดอยู่ในอันดับ Top 20 ของโลก โดยประเทศที่ได้อันดับดีที่สุดคือ นิวซีแลนด์ ได้อันดับ 22 ซึ่งเป็นต้นแบบด้านเสรีภาพสื่อของภูมิภาค ตามมาด้วย ไต้หวัน อันดับ 28ติมอร์-เลสเต อันดับ 30 และออสเตรเลีย อันดับ 33
- 21 จาก 32 ประเทศในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก มีสถานะเสรีภาพสื่ออยู่ในระดับ “ยากลำบาก” หรือ “น่ากังวลมาก”
- เอเชียแปซิฟิกนับเป็นภูมิภาคที่สื่อถูกดทับและฟ้องปิดปาก (SLAPPs) มากที่สุดภูมิภาคหนึ่ง โดยพบว่าปัญหาที่ท้าทายสำคัญคือการฟ้องร้องดำเนินคดีกับสื่อ การแจ้งข้อกล่าวหาที่ไม่เป็นธรรม และการโฆษณาชวนเชื่อของรัฐบาลเผด็จการ
- ญี่ปุ่น (อันดับ 62) และเกาหลีใต้ (อันดับ 47) แม้เป็นประเทศที่มีประชาธิปไตยมั่นคง แต่ยังมีกฎหมายที่เป็นอุปสรรคต่อการทำงานของสื่อ โดยญี่ปุ่นมีกฎหมายว่าด้วยการรักษาความลับทางราชการ ขณะที่เกาหลีใต้มีการบังคับใช้มาตรการต่อต้านข่าวปลอมที่อาจส่งผลต่อจำกัดเสรีภาพสื่อ
- หากพิจารณาเฉพาะประเทศในอาเซียน พบว่ามีเพียงติมอร์-เลสเต เท่านั้นที่มีเสรีภาพสื่ออยู่ใน Top 50 ของโลก โดยได้อันดับที่ 30 (75.29 คะแนน) ขณะที่ไทยซึ่งเป็นอันดับ 2 ของอาเซียน กลับมีช่องว่างของอันดับโลกที่ห่างออกไป เนื่องจากถูกจัดอยู่ในอันดับ 92 (53.97 คะแนน) ส่วนประเทศอื่น ๆ ได้อันดับและคะแนนตามลำดับดังนี้ มาเลเซีย อันดับ 95 (52.73 คะแนน) บรูไน อันดับ 96 (52.58 คะแนน) ฟิลิปปินส์ อันดับ 114 (46.79 คะแนน) สิงคโปร์ อันดับ 123 (44.57) อินโดนีเซีย อันดับ 129 (43.02 คะแนน) กัมพูชา อันดับ 151 (33.28 คะแนน) ลาว อันดับ 154 (32.54 คะแนน) เมียนมา อันดับ 166 (26.38 คะแนน) และเวียดนาม อันดับ 174 (21.15 คะแนน)
ภาพจาก : RSF
ภาพรวมเสรีภาพสื่อไทย
- ปีนี้อันดับเสรีภาพสื่อของไทยร่วงลง 7 อันดับ จากปีก่อนหน้า โดยปี 2568 ได้อันดับ 85 ด้วยคะแนน 56.72 ขณะที่ปี 2569 ได้อันดับ 92 ด้วยคะแนน 53.97
- เมื่อพิจารณารายตัวชี้วัด พบว่ามี 3 ด้านที่คะแนนเพิ่มขึ้น ได้แก่ ด้านบริบททางเศรษฐกิจ เพิ่มจาก 51.87 ในปี 2568 มาเป็น 53.58 ในปีนี้ ด้านกรอบกฎหมาย เพิ่มจาก 49.61 มาเป็น 50.78 และด้านบริบทสังคม เพิ่มจาก 55.36 เป็น 56.34
- แม้ปัจจุบันสื่อไทยไม่ถูกเซ็นเซอร์โดยรัฐบาลทหารแล้ว แต่องค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย (อสมท.) ยังถูกตั้งคำถามว่าหลีกเลี่ยงการวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล อย่างไรก็ตาม ยังมีสื่อจำนวนหนึ่ง เช่น มติชน และ The Standard รวมถึงเครือข่ายสื่อออนไลน์อื่น ๆ ยังคงมีการตรวจสอบและวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลอย่างกว้างขวาง
- กฎหมายมาตรา 112 และ พ.ร.บ. คอมฯ มาตรา 14 รวมถึงกฎหมายหมิ่นประมาทและอาชญากรรมทางไซเบอร์อื่น ๆ ยังคงเป็นความท้าทายสำคัญของเสรีภาพสื่อไทย
ดัชนีเสรีภาพสื่อในปีนี้สะท้อนให้เห็นว่านักข่าวและสื่อในหลายประเทศทั่วโลกยังคงเผชิญความยากลำบากในการนำใช้สิทธิเสรีภาพในการแสดงความเห็น นำเสนอความข้อเท็จจริง และวิพากษ์ภาครัฐและเอกชนที่ดำเนินการนโยบายหรือธุรกิจต่าง ๆ อันอาจกระทบต่อสิทธิมนุษยชน สิ่งแวดล้อม และความเป็นอยู่ที่ดีของผู้คน ซึ่งนับว่าเป็นโจทย์ท้าทายอย่างมากแก่การขับเคลื่อนโลกให้บรรลุ SDGs โดยเฉพาะ SDG16 ให้เข้าใกล้เส้นชัยในโค้งสุดท้ายกับเวลาที่เหลืออยู่
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– SDG Updates | บทบาทของสื่อมวลชนต่อ SDGs ในวันที่ข่าวสารข้อเท็จจริงปะปนกับการบิดเบือน และเสรีภาพของสื่อถูกคุกคาม
– เดินไปพร้อมกัน ! เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนจะคืบหน้าก็ต่อเมื่อประชาชนมีสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐาน
– SDG Insights | 1 ปีของการสื่อสารเรื่องการพัฒนาที่ยั่งยืน: ถอดบทเรียนจากการทำงาน
– จับตารัฐสภาผลักดัน ร่าง พ.ร.บ. สื่อ หลายองค์กรสื่อยืนกรานค้าน-ระบุว่าเป็นเครื่องมือปิดกั้นเสรีภาพการนำเสนอข่าว
– หากไทยไร้เสรีภาพสื่อ จะขับเคลื่อนเพื่อบรรลุ SDGs ได้แค่ไหน?
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG16 ความสงบสุข ยุติธรรม และสถาบันเข้มแข็ง
– (16.7) สร้างหลักประกันว่าจะมีกระบวนการตัดสินใจที่มีความรับผิดชอบ ครอบคลุม มีส่วนร่วม และมีความเป็นตัวแทนที่ดี ในทุกระดับการตัดสินใจ
– (16.10) สร้างหลักประกันว่าสาธารณชนสามารถเข้าถึงข้อมูลและมีการปกป้องเสรีภาพขั้นพื้นฐาน ตามกฎหมายภายในประเทศและความตกลงระหว่างประเทศ
แหล่งที่มา
– 2026 RSF Index: press freedom at a 25-year low (RSF)
– ดัชนีเสรีภาพสื่อโลก 2569: เสรีภาพสื่อไทยแย่ลง นักข่าวถูกนักการเมือง-นายทุน “ฟ้องปิดปาก” (CO Fact)
