Well-being Economy หรือ เศรษฐกิจแห่งความอยู่ดีมีสุข คือกรอบแนวคิดในการดำเนินนโยบายสาธารณะที่มุ่งออกแบบระบบเศรษฐกิจให้ตอบสนองต่อความต้องการของมนุษย์และโลกเป็นลำดับแรกแทนการยึดติดกับการเติบโตทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว หัวใจสำคัญของโมเดลนี้คือการก้าวข้ามการใช้แค่ตัวเลข GDP เป็นตัวชี้วัดความสำเร็จแล้วหันมาให้ความสำคัญกับผลลัพธ์รอบด้าน ทั้งทางสังคม สุขภาพ วัฒนธรรม ความเท่าเทียม และสิ่งแวดล้อม เพื่อเปลี่ยนเป้าหมายจากการเน้นการเติบโตเชิงมูลค่าไปสู่การสร้างคุณค่าที่ยั่งยืน
เครือข่ายกลุ่มพันธมิตรเศรษฐกิจแห่งความเป็นอยู่ที่ดี หรือ Wellbeing Economy Alliance (WEAll) ได้ให้หลักการพื้นฐานของเศรษฐกิจรูปแบบนี้ว่าต้องประกอบด้วยองค์ประกอบ 5 ประการ ได้แก่ ศักดิ์ศรี (Dignity) เพื่อให้ทุกคนมีชีวิตที่ปลอดภัยและมีคุณค่า, ธรรมชาติ (Nature) มุ่งเน้นการฟื้นฟูระบบนิเวศ, เป้าหมาย (Purpose) ที่ชัดเจนเพื่อความสุขมวลรวม, ความยุติธรรม (Fairness) ในทุกมิติ และ การมีส่วนร่วม (Participation) ของประชาชน นอกจากนี้ยังเน้นนวัตกรรมเชิงนโยบายอย่างการกระจายทรัพยากรล่วงหน้า (Pre-distribution) เพื่อเสริมพลังอำนาจทางเศรษฐกิจให้แก่ประชาชนตั้งแต่ต้น แทนที่จะรอการจัดสรรคืนผ่านระบบภาษีเพียงอย่างเดียว รวมถึงการใช้มาตรการเชิงป้องกันเพื่อยับยั้งผลกระทบเชิงลบที่จะเกิดขึ้นกับสังคมและธรรมชาติ
ความเคลื่อนไหวนี้ได้รับการผลักดันอย่างเป็นรูปธรรมในระดับสากลผ่านการรวมกลุ่ม Wellbeing Economy Governments (WEGo) ซึ่งก่อตั้งในปีค.ศ. 2018 โดยมีรัฐบาลประเทศนำร่องอย่างสกอตแลนด์ ไอซ์แลนด์ นิวซีแลนด์ เวลส์ ฟินแลนด์ และแคนาดา ร่วมกับองค์กรระดับโลกอย่าง OECD ที่พัฒนาเครื่องมืออย่าง Better Life Index เพื่อสะท้อนแง่มุมชีวิตที่สำคัญต่อผู้คนจริงๆ ความร่วมมือเหล่านี้สอดคล้องโดยตรงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ที่มุ่งหวังให้เศรษฐกิจทำหน้าที่ส่งเสริมสุขภาวะของประชาชนควบคู่ไปกับการปกป้องสิ่งแวดล้อมอย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจแห่งความอยู่ดีมีสุขยังคงเผชิญความท้าทาย โดยเฉพาะความเสี่ยงจากภาวะ “Well-being washing” ซึ่งองค์กรหรือภาครัฐอาจนำแนวคิดไปใช้เพียงในเชิงภาพลักษณ์โดยไม่แก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างที่แท้จริง ท้ายที่สุดแล้ว การขับเคลื่อนแนวคิดนี้คือการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการมองว่ามนุษย์และโลกเป็นเพียงปัจจัยการผลิตมาเป็นการทำให้ระบบเศรษฐกิจทำงานเพื่อรับใช้ศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์และความยั่งยืนของระบบนิเวศในระยะยาว
ชุดซีรีส์ 15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs – โลกกำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเวลาสำคัญของการขับเคลื่อนวาระการพัฒนาปี ค.ศ. 2030 โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการผ่านพ้นวาระครบรอบ 10 ปีของการประกาศเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในปี ค.ศ. 2025 ที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นหมุดหมายในการทบทวนความก้าวหน้าและวิเคราะห์อุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อน ทั้งความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะฉุกเฉินด้านสภาพภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำที่ยังคงเป็นโจทย์ท้าทายสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายในระดับสากล สถานการณ์ปัจจุบันสะท้อนให้เห็นความจำเป็นเร่งด่วนที่ทุกภาคส่วนต้องยกระดับการดำเนินงานให้เข้มข้นยิ่งขึ้นเพื่อให้บรรลุผลสัมฤทธิ์ภายในกรอบเวลาที่เหลืออยู่
การนำวาระการพัฒนาปี 2030 กลับเข้าร่องเข้ารอยเส้นทางที่เหมาะสม จำเป็นต้องมีการปฏิรูปเชิงระบบและการบูรณาการความร่วมมืออย่างจริงจังในทุกระดับ ตั้งแต่การกำหนดนโยบายระดับมหภาคไปจนถึงการปรับเปลี่ยนในระดับปัจเจกบุคคล คอลัมน์ “15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs” นี้จึงเกิดขึ้นเพื่อรวบรวมแนวคิดสำคัญ นิยามใหม่ ๆ และหลักการเชิงยุทธศาสตร์ที่มุ่งสร้างความสามารถในฟื้นฟูและแก้ปัญหา ยกระดับความเป็นธรรม และสร้างการพัฒนาที่ครอบคลุมทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ
หมายเหตุ – คำอธิบายข้างต้นสรุปโดยทีมงาน เพื่อให้อ่านแล้วทำความเข้าใจง่ายเท่านั้นไม่แนะนำให้นำไปอ้างอิงในเชิงวิชาการ
เนตรธิดาร์ บุนนาค – เรียบเรียง
แพรวพรรณ ศิริเลิศ – พิสูจน์อักษร
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– ชวนจับตา 4 ประเด็นสำคัญการประชุม ‘COP28’ พร้อมสำรวจความกังวลต่อท่าทีเจ้าภาพในการยุติการใช้พลังงานฟอสซิล
– ‘Glasgow Climate Pact’ ข้อตกลงจากการประชุม COP26 ที่ยังคงเป้าหมายควบคุมอุณหภูมิโลก ‘1.5°C’ แต่ล้มเหลว ‘ยุติการใช้ถ่านหิน’
– COP 27 ย้ำการปกป้อง ‘ความหลากหลายทางชีวภาพ’ เชื่อมโยงกับ ‘การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ’ เป็นเรื่องที่ไม่อาจแยกออกจากกัน
– กลุ่มประเทศพัฒนาน้อยที่สุดออกเอกสารแสดงจุดยืนเรียกร้องให้ประเทศร่ำรวยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและชดเชยทางการเงินให้ประเทศที่ได้รับผลกระทบ
– UNEP ชี้เงินลงทุนทำลายธรรมชาติ สูงกว่าเงินปกป้องถึง 30 เท่า เรียกร้องเร่งเปลี่ยนทิศทางสู่ ‘Nature-based Solutions’
คำศัพท์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG1 ขจัดความยากจน
#SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี
#SDG10 ลดความเหลื่อมล้ำ
#SDG15 ระบบนิเวศบนบก
#SDG16 ความสงบสุข ยุติธรรม และสถาบันที่เข้มแข็ง
เเหล่งที่มา
– What is a Wellbeing Economy (Wellbeing Economy Alliance )
– Wellbeing Economy Governments (WEGO)
– Better Life Index (OECD)-
Policymakers’ perceptions of the wellbeing economy: emerging patterns and trade-offs in implementation (Frontiers Media SA)
Last Updated on พฤษภาคม 5, 2026
