ความเป็นธรรมข้ามรุ่น คือหลักการเชิงจริยธรรมที่เป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development) โดยมีจุดเริ่มต้นจากรายงานของคณะกรรมาธิการ Brundtland ที่ระบุว่า “การตอบสนองความต้องการของคนรุ่นปัจจุบันจะต้องไม่ไปบั่นทอนความสามารถของคนรุ่นอนาคตในการตอบสนองความต้องการของตนเอง” แนวคิดนี้ช่วยยกระดับความยั่งยืนจากมิติทางเศรษฐกิจไปสู่ความรับผิดชอบระยะยาวที่ครอบคลุมทั้งสังคมและสิ่งแวดล้อม การตระหนักว่ามนุษย์รุ่นปัจจุบันไม่ได้เป็นเจ้าของทรัพยากรอย่างเบ็ดเสร็จ แต่กำลังหยิบยืมทรัพยากรจากคนรุ่นหลังมาใช้ จึงมีหน้าที่และความรับผิดชอบที่จะต้องส่งต่อโลกที่สมบูรณ์และเป็นธรรมให้แก่พวกเขา
อ้างอิงจากแนวคิดของ Edith Brown Weiss ในหนังสือเล่มสำคัญที่ชื่อว่า “In Fairness to Future Generations: International Law, Common Patrimony, and Intergenerational Equity” ซึ่งตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1989 ได้ให้หลักการของความเป็นธรรมข้ามรุ่น ผ่าน 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ การรักษาทางเลือก (conserving options) คือการดำรงความหลากหลายของทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรม เพื่อไม่ไปจำกัดทางเลือกในการแก้ปัญหาของคนรุ่นถัดไป การรักษาคุณภาพ (conserving quality) เพื่อส่งต่อโลกในสภาพที่ไม่ย่ำแย่ไปกว่าตอนที่ได้รับมา และ การรักษาสิทธิในการเข้าถึง (conserving access) เพื่อรับรองว่าคนทุกรุ่นมีสิทธิเข้าถึงมรดกจากอดีตและสามารถรักษาไว้ให้คนรุ่นหน้า ที่น่าสนใจคือแนวคิดนี้ยังสอดคล้องกับภูมิปัญญาของชนเผ่าพื้นเมืองที่สอนให้ดูแลทรัพยากรเผื่อคนอีก 7 รุ่นข้างหน้า อีกด้วย
ปัจจุบัน ความเป็นธรรมข้ามรุ่นกำลังเผชิญภัยคุกคามจากวิกฤตการณ์โลกสามด้าน (Triple Planetary Crisis) ทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และปัญหามลพิษ ซึ่งจะกลายเป็นภาระหนักหน่วงที่คนรุ่นหลังต้องรับมือ นอกจากมิติด้านสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังมีความไม่เป็นธรรมทางเศรษฐกิจและสังคมแฝงอยู่ เช่น ปัญหาหนี้สาธารณะที่ตกเป็นภาระของเด็ก หรือระบบสวัสดิการในสังคมสูงวัยที่มักจัดสรรทรัพยากรเอื้อประโยชน์แก่คนรุ่นก่อนมากกว่าคนรุ่นใหม่
อย่างไรก็ตาม แม้จะมีความท้าทาย แต่ก็มีก้าวย่างสำคัญที่ยกระดับหลักการนี้สู่ภาคปฏิบัติในระดับสากล คือการที่องค์การสหประชาชาติบรรลุฉันทามติรับรอง “ข้อตกลงเพื่ออนาคต” (Pact for the Future) โดยมีภาคผนวกสำคัญคือ “ปฏิญญาว่าด้วยคนรุ่นอนาคต” (Declaration on Future Generations) ปฏิญญานี้เป็นการยืนยันความมุ่งมั่นระดับโลกในการปกป้องผลประโยชน์ของผู้ที่จะสืบทอดโลกใบนี้ผ่านแนวคิดผลกระทบทวีคูณระหว่างรุ่น (Intergenerational Multiplier Effect) ซึ่งยอมรับว่าการตัดสินใจหรือการเพิกเฉยของคนรุ่นปัจจุบันย่อมส่งผลกระทบต่อเนื่องและขยายตัวทวีคูณไปยังคนรุ่นหลัง นอกจากนี้ยังส่งเสริมการใช้กระบวนการคิดเชิงอนาคต (Strategic Foresight) เพื่อให้การตัดสินใจเชิงนโยบายมุ่งเน้นผลลัพธ์ระยะยาวมากกว่าการหวังผลระยะสั้น พร้อมเสนอให้มีกลไกผู้แทนพิเศษเพื่อคนรุ่นอนาคตทำหน้าที่เป็นกระบอกเสียงในเวทีระหว่างประเทศอีกด้วย
ชุดซีรีส์ 15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs – โลกกำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเวลาสำคัญของการขับเคลื่อนวาระการพัฒนาปี ค.ศ. 2030 โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการผ่านพ้นวาระครบรอบ 10 ปีของการประกาศเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในปี ค.ศ. 2025 ที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นหมุดหมายในการทบทวนความก้าวหน้าและวิเคราะห์อุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อน ทั้งความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะฉุกเฉินด้านสภาพภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำที่ยังคงเป็นโจทย์ท้าทายสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายในระดับสากล สถานการณ์ปัจจุบันสะท้อนให้เห็นความจำเป็นเร่งด่วนที่ทุกภาคส่วนต้องยกระดับการดำเนินงานให้เข้มข้นยิ่งขึ้นเพื่อให้บรรลุผลสัมฤทธิ์ภายในกรอบเวลาที่เหลืออยู่
การนำวาระการพัฒนาปี 2030 กลับเข้าร่องเข้ารอยเส้นทางที่เหมาะสม จำเป็นต้องมีการปฏิรูปเชิงระบบและการบูรณาการความร่วมมืออย่างจริงจังในทุกระดับ ตั้งแต่การกำหนดนโยบายระดับมหภาคไปจนถึงการปรับเปลี่ยนในระดับปัจเจกบุคคล คอลัมน์ “15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs” นี้จึงเกิดขึ้นเพื่อรวบรวมแนวคิดสำคัญ นิยามใหม่ ๆ และหลักการเชิงยุทธศาสตร์ที่มุ่งสร้างความสามารถในฟื้นฟูและแก้ปัญหา ยกระดับความเป็นธรรม และสร้างการพัฒนาที่ครอบคลุมทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ
หมายเหตุ – คำอธิบายข้างต้นสรุปโดยทีมงาน เพื่อให้อ่านแล้วทำความเข้าใจง่ายเท่านั้นไม่แนะนำให้นำไปอ้างอิงในเชิงวิชาการ
เนตรธิดาร์ บุนนาค – เรียบเรียง
อติรุจ ดือเระ – พิสูจน์อักษร
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– SDG Vocab | 65 – Summit of the Future – การประชุมสุดยอดเเห่งอนาคตเพื่อหาแนวทางให้โลกบรรลุ SDGs ตามที่ตั้งเป้าไว้
– สำรวจหัวข้อการประชุม ‘Summit of the Future’ พบเน้นการพลิกโฉมธรรมาภิบาลโลก และสร้างอนาคตที่ดีเพื่อคนรุ่นถัดไป
– มีอะไรในข้อตกลงเพื่ออนาคตที่ยั่งยืน “Pact for the Future
– GYBN Thailand เผยแพร่ผลสำรวจความเห็นของเด็กและเยาวชน 712 คน ต่อ Climate Change และความหลากหลายทางชีวภาพ
– สร้างโอกาสการมีส่วนร่วมแก่เยาวชน เปลี่ยนจากแนวคิดสู่การลงมือทำ – ในกิจกรรม ‘Summit of the Future Action Days’
– วันสากลว่าด้วยชนพื้นเมืองดั้งเดิมของโลก เยาวชนส่งต่อแรงบันดาลใจต่อสู้เพื่อสิทธิ และนำเสนออัตลักษณ์ชนเผ่าพื้นเมืองร่วมสมัย
คำศัพท์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี
– (3.9) ลดจำนวนการตายและการเจ็บป่วยจากสารเคมีอันตรายและจากมลพิษและการปนเปื้อนทางอากาศ น้ำ และดิน ให้ลดลงอย่างมาก ภายในปี พ.ศ. 2573
#SDG10 ลดความเหลื่อมล้ำ
– (10.2) เสริมสร้างศักยภาพและส่งเสริมความครอบคลุมทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองสำหรับทุกคน โดยไม่คำนึงถึงอายุ เพศ ความพิการ เชื้อชาติ ชาติพันธุ์ แหล่งกำเนิด ศาสนา สถานะทางเศรษฐกิจ หรืออื่น ๆ ภายในปี พ.ศ. 2573
– (10.3) สร้างหลักประกันถึงโอกาสที่เท่าเทียมและลดความไม่เสมอภาคของผลลัพธ์ รวมถึงโดยการขจัดกฎหมาย นโยบาย และแนวทางปฏิบัติที่เลือกปฏิบัติ และส่งเสริมการออกกฎหมาย นโยบาย และการปฏิบัติที่เหมาะสมในเรื่องดังกล่าว
#SDG11 เมืองและชุมชนที่ยั่งยืน
– (11.6) ลดผลกระทบทางลบของเมืองต่อสิ่งแวดล้อมต่อหัวประชากรรวมถึงการให้ความสำคัญกับคุณภาพอากาศและการจัดการขยะมูลฝอย และของเสียอื่นๆ ภายในปี พ.ศ. 2573
#SDG12 การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน
– (12.4) บรรลุเรื่องการจัดการสารเคมีและของเสียทุกชนิดตลอดวงจรชีวิตของสิ่งเหล่านั้นด้วยวิธีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ตามกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศที่ตกลงกันแล้ว และลดการปลดปล่อยสิ่งเหล่านั้นออกสู่อากาศ น้ำ และดินอย่างมีนัยสำคัญ เพื่อจะลดผลกระทบทางลบต่อสุขภาพของมนุษย์และสิ่งแวดล้อมให้มากที่สุด ภายในปี พ.ศ. 2563
#SDG15 ระบบนิเวศบนบก
– (15.1) สร้างหลักประกันว่าจะมีการอนุรักษ์ การฟื้นฟู และการใช้ระบบนิเวศบนบกและแหล่งน้ำจืดในแผ่นดิน รวมทั้งบริการทางระบบนิเวศอย่างยั่งยืน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ป่าไม้ พื้นที่ชุ่มน้ำ ภูเขาและพื้นที่แห้งแล้ง โดยเป็นไปตามข้อบังคับภายใต้ความตกลงระหว่างประเทศ ภายในปี พ.ศ. 2563
#SDG16 ความสงบสุข ยุติธรรม และสถาบันเข้มแข็ง
– (16.7) สร้างหลักประกันว่าจะมีกระบวนการตัดสินใจที่มีความรับผิดชอบ ครอบคลุม มีส่วนร่วม และมีความเป็นตัวแทนที่ดี ในทุกระดับการตัดสินใจ
เเหล่งที่มา
– Our Responsibility on Seventh Generation (Linda Clarkson)
– Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future (UN)
