การเปลี่ยนผ่านคู่ขนาน คือ ยุทธศาสตร์ที่มุ่งเน้นการทำงานรวมกันระหว่าง “การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล” (Digital Transition) และ “ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม” (Green Transition) ให้เป็นเนื้อเดียวกันอย่างเป็นระบบ แนวคิดนี้ตั้งอยู่บนความเชื่อที่ว่าทั้งสองกระบวนการต่างส่งเสริมซึ่งกันและกันเพื่อบรรลุเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อม อย่างเช่น การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) โดยคณะกรรมาธิการยุโรปได้ผลักดันให้มีการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและนวัตกรรมข้อมูลเป็นเครื่องมือหลักในการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร ควบคู่ไปกับการยกระดับขีดความสามารถทางเศรษฐกิจในยุคใหม่
กลไกสำคัญของการเปลี่ยนผ่านในครั้งนี้อาศัยเทคโนโลยีอัจฉริยะมาเป็นแรงขับเคลื่อน (Enablers) ในหลากหลายมิติ เช่น การนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) และ Big Data มาใช้พยากรณ์การใช้พลังงานและตรวจสอบการปล่อยมลพิษแบบเรียลไทม์ การใช้ IoT เพื่อบริหารจัดการพลังงานในโรงงานอัจฉริยะ ตลอดจนการใช้ Blockchain เพื่อสร้างความโปร่งใสในการติดตามรอยเท้าคาร์บอนตลอดห่วงโซ่อุปทาน เทคโนโลยีเหล่านี้จึงเป็นฟันเฟืองสำคัญที่ช่วยให้การเติบโตทางเศรษฐกิจดำเนินไปพร้อมกับการรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล
ในแง่ของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) การเปลี่ยนผ่านคู่ขนานนี้อาจเป็นตัวเร่งความสำเร็จที่สำคัญสำหรับโครงสร้างพื้นฐานที่สะอาด (SDG 9) การปรับตัวสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน (SDG 12) และการใช้ฐานข้อมูลเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (SDG 13) อย่างไรก็ตาม การขับเคลื่อนดังกล่าวยังมีความท้าทายที่ต้องระมัดระวัง โดยเฉพาะผลกระทบสะท้อนกลับจากการที่ศูนย์ข้อมูลเองก็ใช้พลังงานมหาศาล รวมถึงปัญหาความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide) และการขาดแคลนแรงงานที่มีทักษะดิจิทัลควบคู่กับทักษะด้านสิ่งแวดล้อม
โดยสรุป การเปลี่ยนผ่านคู่ขนานคือกลยุทธ์เชิงรุกที่ทุกภาคส่วนต้องเร่งเตรียมความพร้อม ทั้งในด้านนโยบาย การลงทุน และการพัฒนาบุคลากร เพื่อให้มั่นใจว่านวัตกรรมดิจิทัลจะเป็นพลังที่นำพาโลกไปสู่ความยั่งยืนได้อย่างแท้จริง การกำกับดูแลที่ดีจะช่วยป้องกันไม่ให้การพัฒนาเทคโนโลยีก่อให้เกิดผลกระทบด้านลบรูปแบบใหม่ และนำไปสู่การสร้างเศรษฐกิจยุคใหม่ที่มีทั้งความชาญฉลาดและไม่ทำร้ายโลกควบคู่กันไปอย่างยั่งยืน
ชุดซีรีส์ 15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs – โลกกำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเวลาสำคัญของการขับเคลื่อนวาระการพัฒนาปี ค.ศ. 2030 โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการผ่านพ้นวาระครบรอบ 10 ปีของการประกาศเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในปี ค.ศ. 2025 ที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นหมุดหมายในการทบทวนความก้าวหน้าและวิเคราะห์อุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อน ทั้งความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะฉุกเฉินด้านสภาพภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำที่ยังคงเป็นโจทย์ท้าทายสำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายในระดับสากล สถานการณ์ปัจจุบันสะท้อนให้เห็นความจำเป็นเร่งด่วนที่ทุกภาคส่วนต้องยกระดับการดำเนินงานให้เข้มข้นยิ่งขึ้นเพื่อให้บรรลุผลสัมฤทธิ์ภายในกรอบเวลาที่เหลืออยู่
การนำวาระการพัฒนาปี 2030 กลับเข้าร่องเข้ารอยเส้นทางที่เหมาะสม จำเป็นต้องมีการปฏิรูปเชิงระบบและการบูรณาการความร่วมมืออย่างจริงจังในทุกระดับ ตั้งแต่การกำหนดนโยบายระดับมหภาคไปจนถึงการปรับเปลี่ยนในระดับปัจเจกบุคคล คอลัมน์ “15 คำศัพท์ต้องรู้ในโค้งสุดท้าย SDGs” นี้จึงเกิดขึ้นเพื่อรวบรวมแนวคิดสำคัญ นิยามใหม่ ๆ และหลักการเชิงยุทธศาสตร์ที่มุ่งสร้างความสามารถในฟื้นฟูและแก้ปัญหา ยกระดับความเป็นธรรม และสร้างการพัฒนาที่ครอบคลุมทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ
หมายเหตุ – คำอธิบายข้างต้นสรุปโดยทีมงาน เพื่อให้อ่านแล้วทำความเข้าใจง่ายเท่านั้นไม่แนะนำให้นำไปอ้างอิงในเชิงวิชาการ
เนตรธิดาร์ บุนนาค – เรียบเรียง
แพรวพรรณ ศิริเลิศ – พิสูจน์อักษร
● อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง
– Research to Transform : เข้าใจ “What – Why – How” ของการวิจัยเพื่อขับเคลื่อน SDGs
– SDG Updates | สรุปเสวนา ‘การประชุมสร้างความร่วมมือระหว่างเครือข่ายนักวิจัยด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 2’
– SDG Updates | สรุปเสวนา ‘การประชุมสร้างความร่วมมือระหว่างเครือข่ายนักวิจัยด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 1’
– SDG Updates | สรุปเสวนา “การวิจัยและสนับสนุนระบบการขับเคลื่อนการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ของกลุ่มการจัดการของเสียและมลพิษ” (โครงการย่อยที่ 2)
– SDG Updates | Introduction to SDG Localization: มุ่งสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน เริ่มจากระดับพื้นที่
คำศัพท์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG9 โครงสร้างพื้นฐาน นวัตกรรม และอุตสาหกรรม
– (9.4) ยกระดับโครงสร้างพื้นฐานและปรับปรุงอุตสาหกรรมเพื่อให้เกิดความยั่งยืน โดยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรและการใช้เทคโนโลยีและกระบวนการทางอุตสาหกรรมที่สะอาดและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยทุกประเทศดำเนินการตามขีดความสามารถของแต่ละประเทศ ภายในปี 2573
#SDG12 การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน
#SDG13 การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
เเหล่งที่มา
– พลิกโฉมเศรษฐกิจไทยด้วยการเปลี่ยนผ่านแบบควบคู่ (สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์)
– The twin green & digital transition: How sustainable digital technologies could enable a carbon-neutral EU by 2050 (Joint Research Centre)
