โลกยังรับมือไม่ทันต่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากเงินทุนและทรัพยากรไม่เพียงพอ หากยังเป็นเช่นนี้ ผลกระทบจะรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะด้านเงินทุนที่ยังไม่สอดคล้องกับความต้องการที่เพิ่มขึ้นในประเทศกำลังพัฒนา ช่องว่างนี้อาจนำไปสู่ผลกระทบรุนแรงต่อชีวิต เศรษฐกิจ และระบบนิเวศในอนาคต SDG Recommends ฉบับนี้ ชวนอ่านรายงาน “Adaptation Gap Report 2025: Running on Empty” ว่าด้วยสถานการณ์และความท้าทายของการปรับตัวต่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ซึ่งจัดทำโดยโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Environment Programme: UNEP)
การดำเนินงานด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังไม่สอดคล้องกับความรุนแรงของสถานการณ์ แม้จะมีหลักฐานชัดเจนว่าผลกระทบกำลังเร่งตัวขึ้น แต่ข้อจำกัดด้านงบประมาณและบริบทภูมิรัฐศาสตร์ของโลกทำให้การระดมทรัพยากรเพื่อการลดโลกร้อน การปรับตัว และการรับมือความสูญเสียเป็นไปได้ยากยิ่งขึ้น หากยังขาดเงินทุนและการดำเนินการอย่างจริงจัง ความเสี่ยงและผลกระทบในระยะยาวจะทวีความรุนแรง
อย่างไรก็ตาม การลงทุนเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศให้ผลตอบแทนคุ้มค่ากว่าการไม่อยู่นิ่งเฉย ตัวอย่างเช่น การลงทุนป้องกันชายฝั่ง 1 ดอลลาร์สหรัฐ สามารถลดความเสียหายได้ถึง 14 ดอลลาร์สหรัฐ การใช้พื้นที่สีเขียวในเมืองช่วยลดอุณหภูมิเฉลี่ยมากกว่า 1 องศาเซลเซียส และการพัฒนาระบบสุขภาพช่วยบรรเทาผลกระทบจากความร้อนแก่ประชาชนได้
รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของชุดรายงานที่ติดตามความก้าวหน้าระดับโลกด้านการวางแผน การดำเนินงาน และการเงินเพื่อการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อสนับสนุนการเจรจาภายใต้ กรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) โดยพบประเด็นน่าสนใจ ดังนี้
- ปัจจุบัน 172 จาก 197 ประเทศได้จัดทำและส่งแผนการปรับตัวแห่งชาติ (National Adaptation Plan: NAP) ต่อ UNFCCC โดยใช้เป็นกรอบบริหารความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และหลายประเทศได้นำไปบูรณาการกับแผนพัฒนาภายในเพื่อขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรม
- ประเทศกำลังพัฒนาจะต้องใช้เงินทุนเพื่อการปรับตัวภายในปี 2578 สูงกว่าระดับเงินทุนสาธารณะระหว่างประเทศในปัจจุบันอย่างน้อย 12 เท่า
- เป้าหมายตาม Glasgow Climate Pact ที่จะเพิ่มเงินทุนด้านการปรับตัวจากระดับปี 2562 เป็นสองเท่าภายในปี 2568 ประมาณ 40 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีแนวโน้มไม่บรรลุผล หากยังไม่มีการเร่งเพิ่มเงินทุน
- เป้าหมายใหม่ทางการเงิน (New Collective Quantified Goal: NCQG) ยังไม่สอดคล้องกับระดับความต้องการของประเทศกำลังพัฒนาในปี 2578 แม้จะเริ่มเห็นความคืบหน้าในการวางแผนและดำเนินงานด้านการปรับตัว แต่ยังอยู่ในระดับจำกัด
- การผลักดัน “Baku to Belém Roadmap to 1.3T” ซึ่งจัดตั้งในปี 2567 ระหว่างการประชุม COP29 ภายใต้กรอบ NCQG มุ่งอุดช่องว่างเงินทุนด้านการปรับตัวอย่างเป็นธรรม โดยระดมทุน 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาดำเนิน NDCs และ NAPs ผ่านเงินทุนที่ไม่เพิ่มภาระหนี้ ควบคู่กับการลดการพึ่งพาฟอสซิล ป้องกันการปรับตัวที่ไม่เหมาะสม และเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่น
ดังนั้น การบรรลุเป้าหมายการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต้องเร่งเพิ่มการสนับสนุนทางการเงินจากทั้งภาครัฐและเอกชนให้สอดคล้องกับกรอบ Baku to Belém Roadmap ภายใต้ UNFCCC แม้หลายประเทศเริ่มบูรณาการการปรับตัวไว้ในแผนพัฒนาระดับชาติแล้ว แต่ยังจำเป็นต้องพัฒนาการประเมินผลและยกระดับคุณภาพการรายงานเพื่อสะท้อนความก้าวหน้าอย่างชัดเจน ในขณะเดียวกัน เงินทุนสำหรับประเทศกำลังพัฒนายังไม่เพียงพอต่อความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศที่เพิ่มขึ้น จึงต้องอาศัยความร่วมมือระดับโลกในการระดมทุน พร้อมใช้นโยบายและกลไกการเงินแบบผสมผสานเพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคเอกชน
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– โลกเปลี่ยน เราปรับตัวอย่างไร? ส่องมุมมอง ‘Climate Adaptation’ จากนานาประเทศ
– สรุปประเด็นสำคัญ Climate Risk Index 2026 พบไทยเสี่ยงสภาพอากาศสุดขั้วมากขึ้น ส่วนเมียนมารับผลกระทบระยะยาวมากสุดในอาเซียน
– ชวนจับตา 4 ประเด็นสำคัญการประชุม ‘COP28’ พร้อมสำรวจความกังวลต่อท่าทีเจ้าภาพในการยุติการใช้พลังงานฟอสซิล
– ไทยเตรียม 4 ข้อเสนอ ในการประชุม ‘COP 28’ พร้อมร่วมแก้ปัญหาโลกเดือดกับผู้นำโลก
– UN Women เผยภายในปี 2593 ‘ผู้หญิงและเด็กผู้หญิง’ จะตกอยู่ในความยากจน-ไม่มั่นคงทางอาหาร เหตุจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
– ‘Glasgow Climate Pact’ ข้อตกลงจากการประชุม COP26 ที่ยังคงเป้าหมายควบคุมอุณหภูมิโลก ‘1.5°C’ แต่ล้มเหลว ‘ยุติการใช้ถ่านหิน’
– กลุ่มประเทศพัฒนาน้อยที่สุดออกเอกสารแสดงจุดยืนเรียกร้องให้ประเทศร่ำรวยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและชดเชยทางการเงินให้ประเทศที่ได้รับผลกระทบ
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG7 พลังงานสะอาดที่เข้าถึงได้
– (7.2) เพิ่มสัดส่วนของพลังงานทดแทนในการผสมผสานการใช้พลังงานของโลก ภายในปี 2573
– (7.a) ยกระดับความร่วมมือระหว่างประเทศในการอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงการวิจัย และเทคโนโลยีพลังงานที่สะอาด โดยรวมถึงพลังงานทดแทน ประสิทธิภาพการใช้พลังงาน และเทคโนโลยีเชื้อเพลิงฟอสซิลชั้นสูงและสะอาด และสนับสนุนการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานและเทคโนโลยีพลังงานที่สะอาด ภายในปี 2573
#SDG13 การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
– (13.1) เสริมภูมิต้านทานและขีดความสามารถในการปรับตัวต่ออันตรายและภัยพิบัติทางธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับภูมิอากาศในทุกประเทศ
– (13.2) บูรณาการมาตรการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในนโยบาย ยุทธศาสตร์ และการวางแผนระดับชาติ
– (13.3) พัฒนาการศึกษา การสร้างความตระหนักรู้ และขีดความสามารถของมนุษย์และของสถาบันในเรื่องการลดปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การปรับตัว การลดผลกระทบ การเตือนภัยล่วงหน้า
– (13.a) ดำเนินการให้เกิดผลตามพันธกรณีที่ผูกมัดต่อประเทศพัฒนาแล้วซึ่งเป็นภาคีของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีเป้าหมายร่วมกันระดมทุนจากทุกแหล่งให้ได้จำนวน 1 แสนล้านเหรียญสหรัฐฯ ต่อปี ภายในปี 2563 เพื่อจะแก้ปัญหาความจำเป็นของประเทศกำลังพัฒนาในบริบทของการดำเนินการด้านการบรรเทาที่ชัดเจนและมีความโปร่งใสในการดำเนินงานและทำให้กองทุน Green Climate Fund ดำเนินการอย่างเต็มที่โดยเร็วที่สุดผ่านการให้ทุนฅ
#SDG17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
– (17.3) ระดมทรัพยากรทางการเงินเพิ่มเติมจากแหล่งที่หลากหลายไปยังประเทศกำลังพัฒนา
– (17.9) เพิ่มพูนการสนับสนุนระหว่างประเทศสำหรับการดำเนินการด้านการเสริมสร้างขีดความสามารถที่มีประสิทธิผลและมีการตั้งเป้าในประเทศกำลังพัฒนาเพื่อสนับสนุนแผนระดับชาติที่จะดำเนินงานในทุกเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน รวมถึงผ่านทางความร่วมมือแบบเหนือ-ใต้ ใต้-ใต้ และไตรภาคี
– (17.16) ยกระดับหุ้นส่วนความร่วมมือระดับโลกเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยร่วมเติมเต็มหุ้นส่วนความร่วมมือจากภาคส่วนที่หลากหลายซึ่งจะระดมและแบ่งปันความรู้ ความเชี่ยวชาญ เทคโนโลยี และทรัพยากรด้านการเงิน เพื่อจะสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในทุกประเทศ โดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา
– (17.17) สนับสนุนและส่งเสริมหุ้นส่วนความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาครัฐ-ภาคเอกชน และประชาสังคม สร้างบนประสบการณ์และกลยุทธ์ด้านทรัพยากรของหุ้นส่วน
แหล่งที่มา :
– 2025 Adaptation Gap Report: ช่องว่างของการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม)
– Adaptation Gap Report 2025 | UNEP – UN Environment Programme
