วิกฤตฝุ่น PM2.5 เป็นวาระแห่งชาติที่รัฐบาลและหลายฝ่ายพยายามแก้ไขมานานกว่าทศวรรษ ทว่าปัญหานี้ยังคงไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเด็ดขาดขณะเดียวกันสถานการณ์ยังทวีความรุนแรงขึ้นทุกปี ซึ่งในปีนี้ นายกรัฐมนตรีได้สั่งการให้กำหนดเขตห้ามรถบรรทุกเข้าเมื่อค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน พร้อมออกมาตรการป้องกันมลพิษทางอากาศจากการเผาในภาคเกษตร นอกจากนี้ยังผลักดันการแก้ปัญหาหมอกควันข้ามแดนให้เป็นวาระสำคัญระดับอาเซียน แต่ปัญหานี้ยังคงสร้างความกังวลให้กับประชาชน เนื่องจากสถานการณ์ไม่ได้ทุเลาลงอย่างชัดเจน
ปัจจุบัน รัฐไทยมีแนวทางการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 อย่างไร? เมื่อวันที่ 30 มกราคม 2568 มีการประชุมสภาผู้แทนราษฎรครั้งที่ 13 นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รองนายกรัฐมนตรีได้ตอบคำถามถึงการจัดการฝุ่นว่ารัฐบาลได้จัดสรรงบประมาณสนับสนุนการป้องกันไฟป่า 620 ล้านบาทเพื่อแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วน ซึ่งเป็นแนวทางแก้ไขปัญหาระยะยาวในการจัดการไฟป่า พร้อมจัดตั้งชุดเฝ้าระวังจากคนในท้องถิ่นและมีการจัดสรรเงินอุดหนุนทั่วไปจำนวน 122 ล้านบาทให้แก่ 90 พื้นที่เสี่ยงของป่าสงวน นอกจากนี้ กระทรวงมหาดไทย ได้สั่งการให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมอบนโยบายแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศให้จัดทำแผนป้องกันและแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ในแผนพัฒนาท้องถิ่นเพื่อขอตั้งงบประมาณ ทั้งนี้การแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 รัฐบาลได้บูรณาการการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานเช่นกระทรวงอุตสาหกรรมที่กำหนดมาตรการห้ามรับซื้ออ้อยที่เผาเกิน 25% ส่งผลให้ตัวเลขการเผาอ้อยลดลงเหลือ 11% พร้อมดำเนินมาตรการเข้มงวดต่อผู้ฝ่าฝืน
ขณะที่ นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ สส.และหัวหน้าพรรคประชาชน ผู้นำฝ่ายค้านสภาผู้แทนราษฎร เสนอว่าปัจจัยสำคัญในการแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนคือการกระจายอำนาจและเพิ่มบทบาทให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น แทนที่จะพึ่งพางบกลางที่จัดสรรเป็นรายปีเพียงอย่างเดียว ในระยะยาว จำเป็นต้องให้อำนาจและงบประมาณแก่ท้องถิ่นมากขึ้น เพื่อให้พวกเขาสามารถบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาในพื้นที่ได้ด้วยตนเอง เช่นเดียวกับคำสัมภาษณ์จากมุมมองผู้เชี่ยวชาญ รศ. ดร.วิษณุ อรรถวานิช นักวิชาการ จากคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่เสนอกับบีบีซีไทยว่า ปัญหาฝุ่น PM2.5 เป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง เนื่องจากอำนาจเบ็ดเสร็จในการจัดการปัญหา ซึ่งที่ผ่านมารัฐมักให้กรมควบคุมมลพิษเข้ามาเป็นหน่วยงานที่ดูแล แต่ปัญหาคือกรมมลพิษไม่ได้มีอำนาจเบ็ดเสร็จเหมือนต่างประเทศอย่างสหราชอาณาจักรที่มีหน่วยงานที่สามารถสั่งการข้ามกระทรวงได้เมื่อผู้ดูแลหลักไม่มีอำนาจเด็ดขาด ก็ทำได้แค่ขอความร่วมมือเท่านั้น
อย่างไรก็ดี จึงหยิบยกตัวอย่างแนวทางที่น่าสนใจจากต่างประเทศในการแก้ไขปัญหานี้ เช่น ประเทศสิงคโปร์ ตอบสนองต่อวิกฤติหมอกควันข้ามแดนด้วยการผ่าน Transboundary Haze Pollution Act (THPA) ในปี 2557 ซึ่งเป็นกฎหมายที่บังคับใช้กับบริษัทข้ามชาติที่ก่อให้เกิดมลพิษในต่างประเทศ หากหมอกควันจากการกระทำของบริษัทนั้นส่งผลกระทบต่อสิงคโปร์ บทลงโทษสูงสุดรวมถึงค่าปรับถึง 2 ล้านดอลลาร์สิงคโปร์ โดยมีหน่วยงานระดับภูมิภาค เช่น ASMC เพื่อวิเคราะห์จุดเผาไหม้ในพื้นที่ป่าพรุและติดตามการเคลื่อนที่ของหมอกควัน ขณะที่ประเทศเกาหลีใต้ การบริหารจัดการเมือง รัฐบาลได้กำหนดให้เมื่อค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน ถือเป็นภัยพิบัติ ซึ่งทำให้ผู้ว่ากรุงโซลสามารถสั่งการได้ทันที เช่น การลดการเผาในภาคส่วนต่าง ๆ และด้วยระบบพยากรณ์คุณภาพอากาศที่แม่นยำสามารถทำนายค่าฝุ่นได้ล่วงหน้าถึง 5 วัน ทำให้กำหนดวันและเวลาให้บริการขนส่งมวลชนฟรีในช่วงเวลาเร่งด่วน
การแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 เป็นปัญหาที่ยืดเยื้อและทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ หากรัฐบาลไทยยังคงใช้แนวคิดเดิมในการจัดการ ปัญหานี้จะไม่เพียงแต่ทำให้มีผู้ป่วยจากมลพิษทางอากาศเพิ่มขึ้น แต่จะส่งผลกระทบต่อภาระการคลังของประเทศในอนาคต ซึ่งปัญหาฝุ่น PM2.5 ไม่ใช่แค่ปัญหาที่จะเกิดขึ้นชั่วคราวตามฤดูกาล แต่จะมีผลกระทบระยะยาวต่อเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของประชาชน
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– สภาฯ พิจารณา 7 ร่าง พ.ร.บ. อากาศสะอาด หวังลดมลพิษฝุ่น PM2.5 จับตาการลงมติต่อในการประชุมครั้งหน้า
– คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติมีมติปรับลดค่ามาตรฐานฝุ่น PM2.5 ในรอบ 12 ปี ใกล้เคียงกับค่ามาตรฐานของ WHO มากขึ้น
– WHO ออกเกณฑ์แนะนำคุณภาพอากาศใหม่ในรอบ 15 ปี หวังช่วยลดการเสียชีวิตจาก PM2.5 ได้หลายล้านคนต่อปี
– SDG Updates | พ.ร.บ. อากาศสะอาด หลักประกันให้คนไทยกลับมาสูดอากาศที่ดีต่อลมหายใจ
– SDG Insights | ส่องเพื่อนบ้าน II : สิทธิอากาศสะอาดในอินโดนีเซีย
– ครบรอบ 50 ปี ‘พ.ร.บ. อากาศสะอาด ปี 1970’ ที่สร้างการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในการจัดการปัญหามลพิษทางอากาศของสหรัฐอเมริกา
– SDG Insights | ชำแหละนโยบายแก้ฝุ่น PM2.5 ในภาคเกษตร : อะไรคือต้นเหตุของความไม่ยั่งยืน
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี
– (3.9) ลดจำนวนการตายและการเจ็บป่วยจากสารเคมีอันตรายและจากมลพิษและการปนเปื้อนทางอากาศ น้ำ และดิน ให้ลดลงอย่างมาก ภายในปี พ.ศ. 2573
#SDG11 เมืองและชุมชนที่ยั่งยืน
– (11.6) ลดผลกระทบทางลบของเมืองต่อสิ่งแวดล้อมต่อหัวประชากรรวมถึงการให้ความสำคัญกับคุณภาพอากาศและการจัดการขยะมูลฝอย และของเสียอื่นๆ ภายในปี พ.ศ. 2573
#SDG17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
– (17.14) ยกระดับความสอดคล้องเชิงนโยบายเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
– (17.17) สนับสนุนและส่งเสริมหุ้นส่วนความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาครัฐ-ภาคเอกชน และประชาสังคม สร้างบนประสบการณ์และกลยุทธ์ด้านทรัพยากรของหุ้นส่วน
แหล่งที่มา :
– กระทู้ถามสดนายก “มลพิษฝุ่น-งบ-กระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น” (greennews)
– เหตุใดประเทศไทยจึงแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ไม่ได้เสียที ? จากมุมมองผู้เชี่ยวชาญ (บีบีซีไทย)
– เปิดโมเดลแก้ฝุ่น PM2.5 แต่ละประเทศทำอะไรบ้าง ? (Thai PBS NOW)
– สิงคโปร์ แก้ปัญหาฝุ่นข้ามชาติ จากเพื่อนบ้านในอาเซียนได้อย่างไร? บทเรียนของไทยในปี 2568 (matichonweekly)
