ฐิติมา ดีบุญมี ณ ชุมแพ ผู้จัดการงานบริการและจัดการความรู้ ฝ่ายบริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (STKS) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เผยแพร่บทวิเคราะห์ “การเติบโตของผลงานวิจัยไทยภายใต้ SDGs ของประเทศไทยภายใต้กรอบ SDGs ระหว่างปี ค.ศ. 2016–2025” ชี้ว่าระหว่างปี 2564 ถึงปี 2568 หรือ 5 ปีให้หลังมานี้ ปริมาณงานวิจัยในประเทศไทยที่เกี่ยวข้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) เพิ่มขึ้นกว่า 28,944 เรื่อง หรือคิดเป็นอัตราการเติบโตประมาณ 87.6%
บทวิเคราะห์ข้างต้นวิเคราะห์แนวโน้มการเติบโตของผลงานวิจัยภายใต้กรอบ SDGs ของประเทศไทย โดยเปรียบเทียบระหว่างช่วงปี 2559 – 2563 และ ปี 2564 – 2568 จากข้อมูลจำนวนผลงานตีพิมพ์ ในฐานข้อมูล Scopus และการจัดกลุ่มในฐานข้อมูล SciVal รวมถึงการสำรวจข้อมูลประเทศไทยจาก Sustainable Development Report 2025 ทั้งนี้การวิเคราะห์จำกัดเพียง 16 เป้าหมาย โดยยังขาดการวิเคราะห์ SDG17 อีกหนึ่งเป้าหมาย
ข้อค้นพบที่น่าสนใจจากบทวิเคราะห์ข้างต้น เช่น
- จำนวนผลงานวิจัยของประเทศไทยที่เกี่ยวข้องกับ SDGs จำนวน 16 หัวข้อ เปรียบเทียบระหว่างช่วงปี 2559 – 2563 กับ ปี 2564 – 2568 เพิ่มขึ้นจาก 33,056 เรื่อง เป็น 62,000 เรื่อง ตามลำดับ หรือเพิ่มขึ้นถึง 28,944 เรื่อง คิดเป็นอัตราการเติบโตประมาณ 87.6%
- SDG3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี ยังคงเป็นแกนหลักของงานวิจัยไทย โดยเป็นหัวข้อที่มีจำนวนผลงานวิจัยสูงที่สุดในทั้งสองช่วงเวลา จาก 16,033 เรื่อง เป็น 27,586 เรื่อง ซึ่งคิดเป็นเกือบครึ่งหนึ่งของงานวิจัย SDGs ทั้งประเทศ กล่าวคือ เมื่อพิจารณาสัดส่วนต่อผลงานวิจัยด้าน SDGs ทั้งหมด พบว่า SDG3 คิดเป็นประมาณ 48.5% ของผลงานทั้งหมดในช่วงแรก และ 44.5% ในช่วงหลัง ซึ่งแม้สัดส่วนในช่วงหลังจะลดลงเล็กน้อย แต่ยังสะท้อนให้เห็นว่าเกือบครึ่งหนึ่งของงานวิจัยด้าน SDGs ของประเทศไทยยังคงมุ่งเน้นไปที่วิทยาศาสตร์สุขภาพและการแพทย์
- SDGs ที่เติบโตเร็วที่สุด เกี่ยวข้องกับ “เศรษฐกิจดิจิทัล นวัตกรรม และความยั่งยืน” เมื่อพิจารณาอัตราการเติบโตของผลงานวิจัยแต่ละ SDGs พบว่า กลุ่มที่เติบโตเร็วที่สุดส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจใหม่ เทคโนโลยี และความยั่งยืน โดยกลุ่มที่มีการเติบโตโดดเด่น คือ SDG8 (179.0%) SDG12 (178.1%) SDG4 (168.8%) SDG9 (153.5%) และ SDG13 (147.6%)
- SDG1 และ SDG5 ยังเติบโตน้อยกว่าเป้าหมายอื่น ๆ แม้ทุก SDG จะมีจำนวนงานวิจัยเพิ่มขึ้น แต่ SDG1 ยุติความยากจน และ SDG5 ความเท่าเทียมทางเพศ ยังคงเป็นเป้าหมายที่มีจำนวนผลงานวิจัยสะสมน้อยที่สุดเมื่อเทียบกับหัวข้ออื่น ๆ โดยเฉพาะ SDG5 ที่มีอัตราการเติบโตเพียง 71% ซึ่งต่ำที่สุดในทุก SDGs ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยรวมที่เติบโต 88% และต่ำกว่ากลุ่มผู้นำอย่าง SDG8 หรือ SDG12 ที่เติบโตเกือบ 180% อย่างมาก ขณะที่ SDG1 เติบโตตามค่าเฉลี่ยแต่ฐานยังต่ำ กล่าวคือ มีการเติบโตที่ 89% หรือ 1.89 เท่า ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับค่าเฉลี่ย แต่เนื่องจากมีฐานจำนวนงานวิจัยเดิมที่น้อยมาก ทำให้ในเชิงปริมาณยังคงตามหลังเป้าหมายอื่นอยู่มาก
- หลังปี 2563 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของระบบวิจัยไทย เนื่องจากก่อนหน้านั้น งานวิจัยส่วนใหญ่ยังคงกระจุกตัวในกลุ่มสุขภาพและวิทยาศาสตร์พื้นฐาน แต่หลัง COVID-19 งานวิจัยเริ่มกระจายไปสู่ประเด็นใหม่ที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี นวัตกรรม และความยั่งยืนมากขึ้น เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พลังงานหมุนเวียน เมืองอัจฉริยะ อุตสาหกรรมสีเขียว ปัญญาประดิษฐ์ และนิเวศนวัตกรรมสะท้อนการมุ่งเน้นไปสู่ SDGs เชิงเทคโนโลยี เศรษฐกิจ และความยั่งยืนในระดับที่เข้มข้นมากขึ้น
ทั้งนี้ งานวิจัยด้าน SDGs ที่ผลิตออกมาอย่างต่อเนื่องนอกจากช่วยสร้างองค์ความรู้ใหม่ ๆ เพื่อเติมเต็มช่องว่างข้อมูลและขับเคลื่อนสังคมไทยไปสู่การบรรลุ SDGs ได้ดียิ่งขึ้น งานวิจัยเหล่านั้นยังเป็นประโยชน์แก่สถาบันการศึกษและมหาวิทยาลัยในไทยที่เข้าร่วมการจัดอันดับมหาวิทยาลัยที่มีการดำเนินงานเพื่อสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) หรือ “THE Impact Rankings” ด้วย เนื่องจาก 1 จาก 4 ตัวชี้วัดที่ถูกนำมาคิดคำนวณคะแนนคืองานวิจัยด้าน SDGs
● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– THE Impact Rankings 2024: มหาวิทยาลัยไทย 10 แห่ง ทะยานติด Top 300 ของโลก
– THE Impact Rankings 2023: มหาวิทยาลัยไทยกว่า 9 แห่ง ติด Top 400 ของโลก
– จุฬาฯ และ มจธ. ติดอันดับ Top 100 ของโลก จากการจัดอันดับมหาวิทยาลัย THE Impact Rankings 2021
– มหาวิทยาลัยจาก ไทย และ ปากีสถาน ส่งผลงาน SDGs เพื่อจัดอันดับ THE Impact Rankings 2022 เพิ่มเท่าตัว
– จุฬาฯ และ มช. ติดอันดับ Top 100 ของโลกจากการจัดอันดับมหาวิทยาลัย THE Impact Rankings 2022
– SDG Talk | EP.2 “ถอดรหัส SDG Index ระดับจังหวัด: เปิดวิธีการวิจัย และความท้าทายในการวัดความยั่งยืนของ Area Need”
– SDG Updates | สรุปสาระสำคัญ “เวทีนำเสนอผลการจัดทำ SDG Index ระดับจังหวัด และการขับเคลื่อนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย เเละนวัตกรรม (ววน.) สู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” (Area Need 3)
ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG1 ยุติความยากจน
#SDG2 ยุติความหิวโหย
#SDG3 สุขภาพเเละความเป็นอยู่ที่ดี
#SDG4 การศึกษาที่มีคุณภาพ
#SDG5 ความเท่าเทียมทางเพศ
#SDG6 น้ำสะอาดและการสุขาภิบาล
#SDG7 พลังงานสะอาดที่เข้าถึงได้
#SDG8 งานที่มีคุณค่าและการเติบโตทางเศรษฐกิจ
#SDG9 โครงสร้างพื้นฐาน นวัตกรรม เเละอุตสาหกรรม
#SDG10 ลดความเหลื่อมล้ำ
#SDG11 เมืองเเละชุมชนที่ยั่งยืน
#SDG12 การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน
#SDG13 การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
#SDG14 ทรัพยากรทางทะเล
#SDG15 ระบบนิเวศบนบก
#SDG16 สังคมสงบสุข ยุติธรรม และสถาบันเข้มแข็ง
#SDG17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
แหล่งที่มา : วิเคราะห์การเติบโตของผลงานวิจัยไทยภายใต้ SDGs ของประเทศไทยภายใต้กรอบ SDGs ระหว่างปี 2016–2025 (Thai Library)
