เครือข่ายประชาชนภาคใต้ ชู 6 ประเด็น ค้านนิคมอุตสาหกรรมจะนะระลอกใหม่ เผย “แผ่นดินเกิดไม่ใช่พื้นที่ทดลองเมกะโปรเจกต์”

วันที่ 30 สิงหาคม 2569 เครือข่ายประชาชนภาคใต้จัดเวที “ฟังเสียงประชาชนใต้ การพัฒนาแผ่นดิน” ที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ หาดใหญ่ เพื่อสะท้อนเสียงคัดค้าน “โครงการเมืองต้นแบบอุตสาหกรรมก้าวหน้าแห่งอนาคต” หรือนิคมอุตสาหกรรมจะนะ ก่อนที่โครงการนี้รวมถึงท่าเรือน้ำลึกสงขลา-ปัตตานี จะถูกบรรจุเป็นวาระการประชุม คณะรัฐมนตรีสัญจรนัดแรกของรัฐบาลอนุทิน 2 ที่จังหวัดสงขลา วันที่ 1 กันยายน 2569

สรุป 6 ประเด็นน่าสนใจ จากเวทีสะท้อนเสียงคนใต้ต่อ “โครงการพัฒนาอุตสาหกรรมในพื้นที่ภาคใต้”  ดังนี้ 

1. รัฐบาลเมินผลศึกษา SEA เดินหน้าท่าเรือน้ำลึก-แก้ผังเมืองเฉพาะจุด รองนายกรัฐมนตรี พิพัฒน์ รัชกิจประการ เปิดเผยแผนส่งเรื่องให้สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์ฯ) ศึกษาการสร้างท่าเรือน้ำลึกแห่งใหม่ที่ อำเภอจะนะ โดยอ้างปัญหาความแออัดของท่าเรือสงขลาเดิม ทั้งที่ผลการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) สงขลา-ปัตตานี ระบุชัดว่าพื้นที่จะนะเหมาะกับการเป็นแหล่งผลิตอาหารและความมั่นคงทางประมง-เกษตรกรรม ไม่ใช่อุตสาหกรรมหนัก ขณะเดียวกันยังมีความเคลื่อนไหวขอแก้ผังเมืองเฉพาะส่วนผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อเปลี่ยนสีผังจากพื้นที่อนุรักษ์และเกษตรกรรมเป็น “พื้นที่สีม่วง” รองรับท่าเรือและท่อส่งก๊าซ
2. ข้อเท็จจริงที่ถูกทำให้เงียบ เมื่อเทียบข้อมูลเชิงเศรษฐกิจ รายงาน SEA ที่ใช้งบกว่า 28 ล้านบาทให้มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ศึกษา กลับไม่ถูกนำมาเป็นฐานข้อมูลหลักในการตัดสินใจเชิงนโยบาย ขณะที่วาทกรรมว่าอุตสาหกรรมช่วยแก้จน ก็ถูกตั้งคำถามเพราะประมงพื้นบ้านและเกษตรกรในพื้นที่มีรายได้มั่นคงจากทรัพยากรธรรมชาติเดิมอยู่แล้ว บางรายทำรายได้จากการหาปลาถึงหลักพันถึงหมื่นบาทต่อวัน ทำให้เครือข่ายมองว่าการแทนที่ด้วยงานค่าแรงขั้นต่ำเป็นการทำลายฐานเศรษฐกิจที่ยั่งยืนกว่าเดิม 
3. เสียงจากคนในพื้นที่ ตัวแทนภาคประชาชนหลากหลายกลุ่มร่วมอย่าง เครือข่าย กป.อพช.ใต้ ย้ำว่ารัฐควรทำหน้าที่ประสานความแตกต่าง ไม่ใช่นำทุนภายนอกเข้ามาแทนที่ฐานทรัพยากรเดิม สมาพันธ์ประมงพื้นบ้านชายแดนใต้เตือนว่าการทำลายใต้ทะเลจะย้อนกลับมากระทบความมั่นคงทางอาหารของทุกคน โดย กลุ่มนักรบผ้าถุง เสนอให้พัฒนาจะนะเป็นแหล่งอาหารของโลกแทนเขตอุตสาหกรรม ส่วนเครือข่ายด้านน้ำ เกษตรทางเลือก ภัยพิบัติ การศึกษา และพลังงานชุมชน ต่างเสนอแนวทางพัฒนาที่ยึดฐานทรัพยากรและการมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นหลัก เช่น การจัดการน้ำขนาดเล็กแบบกระจายตัว เกษตรนิเวศ 7 วาระอธิปไตยทางอาหาร และพลังงานหมุนเวียนที่ชุมชนเป็นเจ้าของเอง
4. มุมมองนักวิชาการและเครือข่าย เครือข่ายจะนะรักษ์ถิ่น เผยว่าสาเหตุที่ความขัดแย้งยืดเยื้อกว่า 30 – 40 ปี ส่วนหนึ่งมาจากกระบวนการจากบนลงล่างและรายงาน EIA ที่ขาดความน่าเชื่อถือ พร้อมคัดค้านการกลับมาของเลขาธิการ ศอ.บต. คนใหม่ที่เคยมีประวัติขัดแย้งกับชุมชนในอดีต ด้าน ผศ.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า จากมหาลัยสงขลานครินทร์ นำเสนอผลศึกษา SEA ที่รวบรวมความเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 10 กลุ่ม ซึ่งส่วนใหญ่เลือกแนวทาง “การพัฒนาบนฐานทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรม” ขณะที่ ดร.เสาวรัจ ตั้งกิจวานิชย์ จาก TDRI เสนอ 5 ข้อเพื่อให้แผน SEA ถูกนำไปปฏิบัติจริง ตั้งแต่การต่อยอดทุนเดิม ลงทุนโครงสร้างพื้นฐานสาธารณะ ไปจนถึงการเปิดเผยข้อมูลแบบ Open Data และกระจายอำนาจอย่างเป็นธรรม
5. ข้อเสนอทางออกเชิงปฏิบัติ เวทีเสนอ 3 แนวทางหลัก ได้แก่ การผลักดันให้ SEA มีสถานะทางกฎหมายเพื่อไม่ให้ถูกเปลี่ยนแปลงตามอำเภอใจของแต่ละรัฐบาล การจัดทำพิมพ์เขียวเศรษฐกิจชุมชนที่พิสูจน์ได้ว่าสร้างรายได้กระจายสู่ท้องถิ่นจริง และการใช้กลไกนิติบัญญัติเชื่อมโยงข้อเสนอเข้าสู่กรรมาธิการสภาฯ เพื่อผลักดันกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น พ.ร.บ.อากาศสะอาด และสิทธิชุมชนในการจัดการทรัพยากร
6. แถลงการณ์ “สิทธิการพัฒนา” ปิดท้ายเวทีด้วยแถลงการณ์เครือข่ายประชาชนภาคใต้ เรื่อง “การพัฒนาภาคใต้ รัฐบาลต้องฟังเสียงประชาชนในพื้นที่” ระบุว่ารากปัญหาคือรัฐเข้าไปชี้ชะตาแผ่นดินและใช้อำนาจเกินขอบเขต โดยเปรียบว่ารัฐบาลควรทำหน้าที่ประสานเสียงประชาชน ไม่ใช่จัดสรรผลประโยชน์ให้พวกพ้อง พร้อมประณามการเตรียมนำโครงการเข้าสู่วาระ ครม.สัญจร และประกาศจุดยืนว่าสิทธิการพัฒนาเป็นสิทธิพื้นฐานที่มีอยู่แล้วของประชาชน

ท้ายที่สุดนี้ การสะท้อนปัญหาจากเสียงประชาชนภาคใต้ในการคัดค้านนิคมอุตสาหกรรมจะนะครั้งนี้ ไม่เพียงชี้ให้เห็นผลกระทบสิทธิในที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยเท่านั้น แต่ยังชวนให้สังคมคำนึงถึงสิทธิในการจัดการทรัพยากร ซึ่งเป็นรากฐานตั้งตนความเป็นคนในสังคมประชาธิปไตยของประเทศให้มากขึ้น

● อ่านข่าวและบทความที่เกี่ยวข้อง
– SDG Updates | SDG Index ของจังหวัดในภาคใต้: สถานะรายเป้าหมายและข้อค้นพบรายตัวชี้วัด
– ลงชื่อคัดค้าน ‘แลนด์บริดจ์’ ทะลุ 100,000 รายชื่อ หลายภาคส่วนหวั่นกระทบระบบนิเวศ-สิทธิชุมชนระยะยาว
– เครือข่ายกะเหรี่ยงฯ ออกแถลงการณ์เน้นย้ำ ‘กะเหรี่ยง’ คือพลเมืองไทย เรียกร้องภาครัฐจัดการความรุนแรงโดยไม่เลือกปฏิบัติ
– #SAVEเกาะพยายาม กลับมาอีกครั้ง เมื่อ ‘ภาคประชาชน’ สู้ไม่ถอย ส่งสัญญาณถึงว่าที่รัฐบาลใหม่ให้ยุติโครงการแลนบริดจ์

ประเด็นดังกล่าวเกี่ยวข้องกับ
#SDG1 ยุติความยากจน
– (1.4) ภายในปี พ.ศ. 2573 สร้างหลักประกันว่าชายและหญิงทุกคน โดยเฉพาะผู้ที่ยากจนและเปราะบาง มีสิทธิเท่าเทียมกันในทรัพยากรทางเศรษฐกิจ รวมถึงการเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐาน การเป็นเจ้าของและมีสิทธิในที่ดินและทรัพย์สินในรูปแบบอื่น มรดก ทรัพยากรธรรมชาติ เทคโนโลยีใหม่ที่เหมาะสม และบริการทางการเงิน ซึ่งรวมถึงระบบการเงินระดับฐานราก (microfinance)
#SDG2 ยุติความหิวโหย
– (2.3) เพิ่มผลิตภาพทางการเกษตรและรายได้ของผู้ผลิตอาหารรายเล็ก โดยเฉพาะผู้หญิง คนพื้นเมือง ครัวเรือนเกษตรกร เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ และชาวประมง ให้เพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า โดยรวมถึงการเข้าถึงที่ดิน ทรัพยากรและปัจจัยการผลิต ความรู้ บริการทางการเงิน ตลาด และโอกาสสำหรับการเพิ่มมูลค่าและการจ้างงานนอกฟาร์ม อย่างมั่นคงและเท่าเทียม ภายในปี พ.ศ. 2573
#SDG16 ความสงบสุข ยุติธรรม และสถาบันที่เข้มแข็ง
– (16.3) ส่งเสริมหลักนิติธรรมทั้งในระดับชาติและระหว่างประเทศ และสร้างหลักประกันว่าทุกคนสามารถเข้าถึงความยุติธรรมอย่างเท่าเทียม
– (16.7) สร้างหลักประกันว่าจะมีกระบวนการตัดสินใจที่มีความรับผิดชอบ ครอบคลุม มีส่วนร่วม และมีความเป็นตัวแทนที่ดี ในทุกระดับการตัดสินใจ

แหล่งที่มา:  เมื่อแผ่นดินเกิดไม่ใช่พื้นที่ทดลองเมกะโปรเจกต์: 6 ประเด็น เวทีฟังเสียงประชาชนใต้  (greennews)